उपस्पर्श
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपस्पर्शः, पुं, (उप + स्पृश् + घञ् ।) स्पर्शमात्रम् । स्नानम् । आचमनम् । इति मेदिनी ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपस्पर्श पुं।
आचमनम्
समानार्थक:उपस्पर्श,आचमन
2।7।36।1।1
उपस्पर्शस्त्वाचमनमथ मौनमभाषणम्. प्राचेतसश्चादिकविः स्यान्मैत्रावरुणिश्च सः। वाल्मीकिश्चाथ गाधेयो विश्वामित्रश्च कौशिकः। व्यासो द्वैपायनः पाराशर्यः सत्यवतीसुतः। आनुपूर्वी स्त्रियां वावृत्परिपाटी अनुक्रमः॥
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपस्पर्श¦ पु॰ उप + स्प श--घञ्।
१ स्पर्शे,
२ स्नाने च। उपस्पृ-श्यन्ते इन्द्रियाण्यत्र आधारे घञ्। विधिना जलपान-पूर्वके मुखादिस्पर्शयुक्ते
३ वैधाचमने तत्र हि
“त्रिःप्राश्या-पोद्विरुन्मृज्य मुस्वमेतानुपस्पृशेत्। आस्यनासाक्षि कर्णांश्चनाभिवक्षःशिरोऽंसकान्” छन्दो॰ आस्यनासिकादिस्पर्शोविहित इति तस्य तथात्वम्।
“तथेत्युपस्पृश्य पयः पवि-त्रम्” रघौ आचमनार्थे उपात्स्पृशतेः प्रयोगात्। भावेल्युट्। उपस्पर्शनम् तत्रार्थे न॰
“अथात उपस्पर्श-नम्” कात्या॰
५ ,
१० ,
२०
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपस्पर्श¦ m. (-र्शः)
1. Touching, contact.
2. Bathing, ablution.
3. Rincing the mouth, sipping water and ejecting it. E. उप like, स्पर्श touch, from स्पृश् to touch, and अच् aff.; or with ल्युट् aff. उपस्पर्शन।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपस्पर्शः [upasparśḥ] र्शनम् [rśanam], र्शनम् 1 Touching, contact.
Bathing, ablution, washing oneself; Mb.12.192.1.
Rinsing the mouth, sipping and ejecting water as a religious act. त्रिर्हृदयंगमाभिरद्भिरशब्दाभिरुपस्पृशेदित्युपस्पर्शनं शौचार्थम् Mbh.VI.1.84.
A gift (दान); उपस्पर्शनषड्भागं लभते पुरुषः सदा Mb.13.65.13.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपस्पर्श/ उप-स्पर्श m. touching , contact L.
उपस्पर्श/ उप-स्पर्श m. washing , bathing , ablution (as a religious act) L.
उपस्पर्श/ उप-स्पर्श m. sipping water (from the palm of the hand and swallowing it as a ceremonial) L.