उपह्वर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपह्वरम्, क्ली, (उपह्वरन्त्यत्र । उप + ह्वृ + घ ।) नि- र्जनस्थानम् । (यथा ऋग्वेदे ८ । ६ । २८ । “उपह्वरे गिरीणाम्” ।) निकटम् । इत्यमरः ॥ (“ऊर्म्मीप्रवाहैर्जाह्नव्याः समानीतमुपह्वरम्” । इति महाभारते । ३ । कुण्डलाहरणपर्ब्बणि ३०८ । ४ ॥ “सर्व्वानाहूय उपह्वरें वैद्यान्” । इति हर्षचरिते पञ्चमोच्छ्वासे ॥)
उपह्वरः, पुं, (उप + ह्वृ + घ ।) रथः । इत्युणादि- कोषः ॥ (प्रान्तभागः । यथा ऋग्वेदे । १ । ८७ । २ । “उपह्वरेषु यदचिध्वं ययिं वय इव मरुतः केन- चित्पथा” ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपह्वर नपुं।
समीपः
समानार्थक:समीप,निकट,आसन्न,सन्निकृष्ट,सनीड,सदेश,अभ्याश,सविध,समर्याद,सवेश,उपकण्ठ,अन्तिक,अभ्यर्ण,अभ्यग्र,अभितस्,अव्यय,उपह्वर,आरात्,अमा,समया,निकषा
3।3।183।2।2
स्वर्णेऽपि भूरिचन्द्रौ द्वौ द्वारमात्रेऽपि गोपुरम्. गुहादम्भौ गह्वरे द्वे रहोऽन्तिकमुपह्वरे॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, दिक्
उपह्वर नपुं।
विजनः
समानार्थक:विविक्त,विजन,छन्न,निःशलाक,रहस्,रहस्,उपांशु,विविक्ति,उपह्वर,वीकाश
3।3।183।2।2
स्वर्णेऽपि भूरिचन्द्रौ द्वौ द्वारमात्रेऽपि गोपुरम्. गुहादम्भौ गह्वरे द्वे रहोऽन्तिकमुपह्वरे॥
सम्बन्धि2 : रहस्यम्
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, स्थानम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपह्वर¦ उप + ह्वृ--आधारेघ। निर्जने रहस्योपगमाधारे
“उप-ह्वरे पुनरित्यशिक्षयं धनमित्रम्” दशकु॰।
“यत्सीमुपह्वरेविदत्” ऋ॰
८ ,
६९ ,
६ ,
“चरन्तमुपह्वरे नद्यः” ऋ॰
८ ,
९६
१४ ,
“उपह्वरे अत्यन्तगुह्यस्थाने” भा॰।
२ अन्तिकस्थाने
“ऊर्म्मीतरङ्गैर्जाह्नव्याः समानीतामुपह्वरम्” भा॰ व॰
३०
८ अ॰
३ भूप्रदेशमात्रे च
“उपह्वरे यदुपराअपिन्वन्” ऋ॰
१ ,
६२ ,
६ ,
“कौटिल्यलक्षणगतिवाचिनात्रगतिमात्रं लक्ष्यते उपह्वरन्ति गच्छन्त्यस्मिन् घः इत्युप-ह्वरोमूप्रदेशः” भा॰। कर्म्मणि घ।
४ गन्तव्ये
“उपह्वरेषुयदचिध्वम्
१ ,
८७ ,
२ ।
“उपह्वरेषु गन्तव्येषु” भा॰
५ प्रान्तभागे। उपह्वरे गिरीणां संगथे च” ऋ॰
८ ,
६ ,
२८
“उपह्वरे प्रान्तभागे” भा॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपह्वर¦ n. (-रं)
1. Solitary, private.
2. Near. m. (-रः) A car, a carriage. E. उपह्वृ to bend, अप् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपह्वरः [upahvarḥ], 1 A solitary or lonely place, privacy; उपह्वरे पुनरित्यशिक्षयं धनमित्रम् Dk.54 in secret.
Proximity; गत्वैका कथयामास क्षत्रियाणामुपह्वरे Mb.1.179.23. उपह्वरे समा- नाय्य Śiva. B.15.27. (रहो$न्तिकमुपह्वरे). -रः Ved.
Bend, curve, slope.
Declivity; उपह्वरे यदु परा अपिन्वन्. Rv.1.62.6.
The curved form of the Soma vessel.
A car.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपह्वर/ उप-ह्वर m. a winding or circuitous course full of turnings , uneven or rough ground , slope , declivity etc. RV. i , 62 , 6 ; 87 , 2 ; viii , 6 , 28
उपह्वर/ उप-ह्वर m. a car , carriage L.
उपह्वर/ उप-ह्वर n. (generally एloc. )proximity , nearness RV. viii , 69 , 6 MBh.
उपह्वर/ उप-ह्वर n. a solitary or private place RV. viii , 96 , 14 MBh.