उपाख्या

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपाख्या¦ स्त्री उप + आ + ख्या--भावे अ।

१ प्रत्यक्षे
“द्वितीयऽ-चानुपाख्ये” पा॰। उप ख्या प्रत्यक्षं तच्छून्येऽनुमान-गम्ये इत्यर्थः।

२ शब्दादिभिर्निर्वचने च।
“ज्ञानविज्ञान-युक्तानां निरुपाख्या निर{??}ना। कैवल्या या गतिर्देवःपरमो स गतिर्भवेत्” भा॰ अनु॰

२६ अ॰। निरु-पाख्योऽभावः। तस्य च भावभिन्नत्वादिना यथा निर्वक्तुमशश्यत्वं तथाऽभावशब्दे उक्तम्
“प्रतिसख्याऽपतिसंख्या-निरोधावाकाशञ्चेति” शा॰ सू॰ भाष्ये
“तदवस्तु अभाव-मात्रं निरुपाख्यम्”
“न हि भावानां निरन्वयो निरु-पाख्योविनाशः सम्भवति”
“निरोधद्वयमाकाशञ्चेति निरु-पाख्यम्”।
“तत्र निरुद्धद्वयस्य निरुपाख्यत्वम् पुरस्ता-न्निराकृतमाकाशस्येदानीं निराक्रियते”
“आकाशे च नयुक्तो निरुपाख्यत्वाभ्युपगमः” इत्येवम् सौगतमतनिरा-करणे अभावपरतयाऽसकृदुक्तम्।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपाख्या [upākhyā], 2 P. To tell, narrate, relate, give an account of (with acc.). यथासीत्तदुपाख्यास्ये प्रश्नानन्यांश्च कृत्स्नशः Bhāg.2.9.45.

उपाख्या [upākhyā], 1 Observing with one's own eyes; द्वितीये चानुपाख्ये P.VI.3.8 (उपाख्यायते प्रत्यक्षत उपलभ्यते).

Describing in words.

A secondary name, surname, epithet; कामं न्ययुङ्क्त सगणं स बदर्युपाख्यम् Bhāg.11.4.7.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपाख्या/ उपा A1. ( fut. 1. sg. -ख्यास्ये)to give an account about (anything) , relate BhP. ii , 9 , 45.

उपाख्या/ उपा f. (fr. आ-ख्याwith उप) , a secondary name , surname , epithet BhP. xi , 4 , 7 , etc.