उपाख्यानम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपाख्यानम्, क्ली, (उप + आ + ख्या + ल्यट् ।) पूर्ब्ब- वृत्तान्तकथनम् । आख्यानम् । वर्णनम् । विशेष- कथनम् । यथा, -- “सर्व्वाख्यानं श्रुतं ब्रह्मन् अतीवपरमाद्भुतम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि दुर्गोपाख्यानमुत्तमम्” ॥ इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ४४ अध्यायः ॥ “शृणु नारद वक्ष्यामि स्वधोपाख्यानमुत्तमम्” । इति च तत्रैव ३८ अध्यायः ॥ (“चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसांहिताम् । उपाख्यानर्विना तावत् भारतं प्रोच्यते बुधैः” ॥ इति महाभारते १ । १ । १०१ ॥)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपाख्यानम् [upākhyānam] नकम् [nakam], नकम् 1 A short tale or narrative, an episode; नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तं सनातनम् Kaṭh. Up.1. 3.16. उपाख्यानैर्विना तावद् भारतं प्रोच्यते बुधैः Mb.1.1.13.

Repetition of a story already heard from others.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--a feature of the पुराण: Legends in general. Br. II. ३४. २१; Vi. III. 6. १५. [page१-237+ ३४]