उपाङ्ग
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपाङ्गः, पुं, (उपमितं अङ्गेन ।) तिलकम् । तत्प- र्य्यायः । पत्रावली २ पत्रलेखा ३ पत्राङ्गुलिः ४ पुण्ड्रः ५ तमालपत्रकम् ६ चित्रकम् ७ । इति जटा- धरः ॥ (पुराण-न्याय-मीमांसा-धर्म्मशास्त्राणि वेदस्य उपाङ्गानि ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपाङ्ग¦ न॰ उपमितमङ्गेन अवा॰ स॰।
१ प्रधानस्याङ्गोपयोगिनि
“साङ्गापाङ्गैरिहोदितम् इत्यमरः
२ वेदाङ्गसदृशे शास्त्रभेदेउपङ्गानि शास्त्राणि च
“पुर णन्यायमीमांसाघर्म्मशा-[Page1347-b+ 38] स्त्राणि। चत्वार्युपङ्गानि” इत्यक्तानि तेषां अङ्गवत् वेदार्थस्यबहुल करणादुपाङ्गत्वम्।
“साङ्गोपाङ्गोपनिषदः” हरि॰
२५ अ॰
“साङ्गोपाङ्गाश्चतुर्वेदाः सरहस्याः क्रमेण तु” विक्र-मो॰।
“यद्वेदशास्त्रं तच्चापि कृत्स्नमस्मिन् प्रतिष्ठितम्। तव पुत्रे महावाहौ साङ्गोपाङ्गं महात्मनि” भा॰ अ॰
१०
० अ॰। अङ्गं देहस्तदुपयोगिनि
३ प्रत्यङ्गे प्रत्यङ्गानि चअङ्गशब्दे
७२ पृ॰ दर्शितानि
४ तिलके पु॰ जटाधरः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपाङ्ग¦ m. (-ङ्गः)
1. The sectarial mark made with Sandal, &c. on the forehead.
2. Any minor limb or member.
3. Secondary portion of science. E. उप and अङ्ग the body.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपाङ्गः [upāṅgḥ], A mark of sandal on the forehead.
गम् A subdivision, a sub-head. Mb.1.1.38
Any minor limb or member (of anything); वर्गाः ... साङ्गो- पाङ्गौरिहोदिताः Ak.
A supplement of a supplement.
A supplementary work (of inferior value).
A secondary portion of science; a class of writings sup-] plementary to the Vedāngas; (these are four: पुराण- न्यायमीमांसाधर्मशास्त्राणि).
N. of the class of sacred writings of the Jainas. -Comp. -गीतम् A kind of song; Raj. T. -ललिता A deity, whose व्रत is observed on the fifth of bright half of Āświna month.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपाङ्ग/ उपा n. (for 2. See. उपा-ञ्ज्)a minor limb or member of the body Ma1rkP. Sarvad.
उपाङ्ग/ उपा n. a subdivision
उपाङ्ग/ उपा n. a supplementary or additional work , secondary portion of a science MBh. Hariv. etc. (such as the पुराणs , the न्याय, मीमांसा, and the धर्म-शास्त्रs)
उपाङ्ग/ उपा n. N. of a class of sacred writings of the जैनs (eight are enumerated , the last of which includes four subdivisions)
उपाङ्ग/ उपा n. a sectarial mark (made with sandal etc. ) on the forehead L.
उपाङ्ग/ उपा n. (in mus.) a particular drum-like instrument.
उपाङ्ग/ उपा (for 1. See. above ) m. the act of smearing , anointing Car.