उपायन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपायनम् क्ली, (उपेयते उपाय्यते वा । उप + इण वा अय + ल्युट् ।) उपहारः । उपढौकनद्रव्यम् । इत्य- मरः ॥ (यथा, कुमारे । २ । ३७ । “तस्योपायनयोग्यानि रत्नानि सरितां पतिः” ।) व्रतादिप्रतिष्ठा । इति स्मृतिः ॥ समीपगमनम् ॥ (यथा ऋग्वेदे २ । २८ । २ । “उपायन उषसां गोमतीनाम्” ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपायन नपुं।
उपहारः
समानार्थक:उपायन,उपग्राह्य,उपहार,उपदा,बलि
2।8।28।1।1
उपायनमुपग्राह्यमुपहारस्तथोपदा। यौतकादि तु यद्देयं सुदायो हरणं च तत्.।
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपायन¦ न॰ उपाय्यते समीपे उपह्रियते उप + अय--ल्युट्।
१ उपढौकने (भेटदेओया)
“तस्योपायनयोग्यानि रत्नानिसरितां पतिः” कुमा॰ कर्म्मणिल्युट्।
२ उपढौकनीये
“परस्परेण विज्ञातस्तेषूपायनपाणिषु” रघुः
“साधिवेश्मनिहितैरुपायनैः” माघः
“प्रतीच्छन्नुपायनानि” काद॰। भावे ल्युट्।
३ उपगमने
“उपायन उषसा गोमतीनाम्” ऋ॰
२ ,
२८ ,
२ ,
“उपायने उपगमने” भा॰।
“सहो-पायनकीर्त्त्या उवास” छा॰ उ॰
“उपायनकीर्त्त्या उपगमनकीर्त्तनमात्रेण” शा॰ भा॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपायन¦ n. (-नं)
1. A present, a complementary or respectful gift.
2. Approaching, going near to.
3. Engaging in a religious observance. E. उप before अय् to go, ल्युट् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपायनम् [upāyanam], 1 Going near, approach.
Becoming a pupil of.
Engaging in any religious rite.
Undertaking, beginning; व्रत˚.
A present, gift; मालविकोपायनं प्रेषिता M.1; तस्योपायनयोग्यानि वस्तूनि सरितां पतिः Ku.2.37; R.4.79; शरीरिणां श्रेय उपायनं वपुः Bhāg.1.2.34.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपायन/ उपा n. the act of coming near , approach RV. ii , 28 , 2
उपायन/ उपा n. going to a teacher , becoming a pupil , initiation S3Br. xiv A1p. i , 1 , 5
उपायन/ उपा n. engaging (in any religious observance) , undertaking S3Br. xi Ka1tyS3r.
उपायन/ उपा n. an offer , present , gift MBh. BhP. S3ak. etc.