उष्णिह्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उष्णिक्, [ह्] स्त्री, (उत् + स्निह् + क्विन् । निपा- तनात् उपसर्गान्तलोपः षत्वं च ।) सप्ताक्षर- च्छन्दः । (यथा छन्दोमञ्जर्य्यां, -- “उक्थात्युक्था तथा मध्या प्रतिष्ठान्या सुपूर्ब्बिका । गायत्र्युष्णिगनष्टुप् च वृहती पङ्क्तिरेव च” ॥ उष्णिक्सप्ताक्षरा वृत्तिः । सा च त्रिधा मधुमती- कुमारललिता-मदलेखाभेदात् । उदाहरणपूर्ब्बकं तल्लक्षणं यथा तत्रैव । “ननगि मधुमती” । “रविदुहितृतटे वनकुसुमनतिः । व्यधित मधुमती मधुमथनमुदम्” ॥ १ ॥ “कुमारललिता जस्गाः” ॥ “मुरारितनुवल्ली कुमारललिता सा । व्रजैणनयनानां ततान मुदमुच्चैः” ॥ २ ॥ “मस्गौ स्यान्मदलेखा” ॥) “रङ्गे बाहुविरुग्नात् कुम्भीन्द्रान्मदलेखा । लग्नाभून्मुरशत्रोः कस्तूरी- रसचर्च्चा” ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उष्णिह्¦ स्त्री उत्स्निह्यति क्विन् नि॰ उदोऽन्त्यलेपे षत्वम्। सप्ताक्ष-रपादके
१ छन्दोभेदे। स्वादौ कुः उष्णिक्। उष्णिग्भ्याम्।
“गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च वृहती पङ्क्तिरेव च” वृ॰ र॰।
“अथछन्दांसि गायत्र्युष्णिगनुष्टुव् वृहती” इत्युपक्रम्य
“द्विती-यमुष्णिक् त्रिपदान्त्योद्वादशकः। आद्यश्चेत् पुरौष्णिक्,मध्यमश्चेत् ककुप्। त्रैष्टुभ जागतचतुष्काः ककुब्न्य-ङ्कुशिरैकादशिनोः परः षट्कस्तनुशिराः मध्ये चेत् पिपी-लिका मध्याद्यपञ्चकस्त्रयोऽष्टका अनुष्टुब्गर्भा चतुःसप्तकोष्णिगेव” सर्वानु॰
५ अ॰।
“एवमेवोष्णिहं सवितारंग्रीवास्वनूके” इति सर्वानु॰
४ अ॰ उक्तेः तस्याः सवितृ-देवताकत्वेन ग्रीवासु अनूके च न्यासः। तस्या उप-धानप्रकारः शत॰ ब्रा॰
८ ,
६ ,
२ ,
३ , आदौ दर्शितंतत एवावसेयः।
२ तदभिमानिदेवभेदे च। अश्वमेधे
“त्रि-वत्सा अनुष्टुभे तुर्य्यवाह उष्णिहे” यजु॰
२५ ,
१२
१ । पशुविशेषाणामुक्तदेवताविशेषोद्देशेन यूपादौ बन्धनमुक्तम्। अस्य हलन्तत्वेऽपि अजादि॰ टाप्। उष्णिहा
“उष्णिहाछन्द इन्द्रियम्” यजु॰
२१ ,
१३ ,
“वृहत्युष्णिहा ककुप्सूचीभिः शन्त्युत्वा
२३ ,
३३ ,
“शूणातु ग्रीवाः प्र शृणा[Page1381-b+ 38] तूष्णिहा वृत्रस्येव शचीपतिः” अथर्ववेदे
६ ,
१३
४ ,
१ ,
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उष्णिह्¦ f. (-ष्णिक्) A verse of four lines, each line being of seven syllables: it is used chiefly in the Vedas. E. उत् prefixed to ष्णिह् to be unctu- ous or bland, क्विन् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उष्णिह् [uṣṇih], f. also उष्णिहा [Mbh. on P.IV.1.1.] (Nom. उष्णिक् P.III.2.59.)
A Vedic metre of 3 Pādas, the first two containing 8 syllables each, and the third 12.
A classical metre of 4 Pādas with 7 syllables in each.
A brick sacred to उष्णिह्.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उष्णिह् f. (fr. स्निह्with उद्Ka1s3. on Pa1n2. 3-2 , 59 ), N. of a Vedic metre (consisting of twenty-eight syllabic instants , viz. two पादs with eight instants , and one with twelve ; the varieties depend on the place of the twelve-syllabled पाद) RPra1t. 888 ff. AV. xix , 21 , 1 VS.
उष्णिह् f. a brick sacred to the above metre Ka1tyS3r.
उष्णिह् f. N. of one of the Sun's horses VP.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उष्णिह् स्त्री.
28 अक्षरों वाले एक वैदिक-छन्द का नाम (8+8+12), जै.ब्रा. I.3०9.।