ऋतुमत्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ऋतुमत्¦ त्रि॰ ऋतुस्तत्कालयोग्यप्रशस्तपुष्पफलादिर्भोभ्यतया-ऽस्त्यस्य ऋतु + प्राशस्त्ये मनुप्।

१ प्रशस्तर्तुफलपुष्प-भोक्तरि।
“कल्पन्ते हास्मा ऋतव ऋतुमान् भवति यएवं-विद्वानृतुषु पञ्चविधं सामोपास्ते” छा॰ उ॰।
“आर्त्तवैर्भोगैश्च सम्पन्नो भवति” भा॰। ऋतुकाले

२ यजनीयपितृ-भेदे पु॰।
“अग्निष्वात्तानृतुमतोहवामहे” यजु॰

१९ ,

६१ । ऋतुः स्त्रीरजःकालः प्राप्तत्वेनास्त्यस्याः मतुप्स्त्रियां ङीप्।

३ आर्त्तववत्यां स्त्रीधर्म्मिण्यां स्त्रियाम्
“काममामरणात् तिष्ठेत् गृहे कन्यर्त्तुमत्यपि” मनुः।
“तत्र प्रथमदिवसे ऋतुमत्यां मैथुनगमनमनायुष्यं पुंसांभवति” सुश्रु॰।
“उपाध्यायानी ते ऋतुमती उपाध्यायश्चप्रोषितोऽस्या यथायभृतुर्बन्ध्यो न भवति तथा क्रियताम्” भा॰ आ॰

३ अ॰। ऋतुमत्या धर्म्मश्च आर्त्तवशब्देउक्तः। विशेषस्त्वयम्
“स्त्रीधर्म्मिणी त्रिरात्रन्तु स्वंमुखं नैव दर्शयेत्। स्ववाक्यं श्रावयेन्नापि यावत् स्नातान शुद्धितः। सुस्नाता भर्त्तृवदनमीक्षतेऽन्यस्य न क्वचित्। अथ वा मनसि ध्यात्वा पतिं भानुं विलोकयेत्” काशीख॰।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ऋतुमत् [ṛtumat], a. Ved.

Coming regularly; अग्निष्वात्तानृतुमतो हवामहे Vāj.19.61.

Enjoying the seasons.

ती A woman during her courses.

A girl at the age of puberty, marriagable girl; काममामरणात्तिष्ठेद् गृहे कन्यर्तुमत्यपि Ms.9.89. ft.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ऋतुमत्/ ऋतु--मत् mfn. coming at regular or proper times VS. xix , 61 Ta1n2d2yaBr. xiv

ऋतुमत्/ ऋतु--मत् mfn. enjoying the seasons ChUp.

ऋतुमत्/ ऋतु--मत् n. ( अत्)N. of वरुण's grove BhP.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--the pleasure garden of वरुण in the त्रिकूट hill. भा. VIII. 2. 9.