ऋध
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ऋध, उ य न इर वृद्धौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (दिवां, स्वां-परं-सकं-सेट् ।) य ऋद्ध्यति । उ अर्द्धित्वा ऋद्धा । न ऋध्नोति । इर आर्धत् आ- र्धोत् । क्वचित्तृप्तौ चायम् । सोऽहं प्राग्भवतैव भूतजननीमृध्नोमीति भवभूतिः ॥ अन्तर्भूतञ्यर्थ- त्वादिदं सिद्धमिति केचित् । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ऋध¦ वृद्धौ दिवा॰ स्वा॰ च पर॰ अक॰ सेट् उदित् इरि-च्च। दि॰ ऋध्यति ऋध्यात् ऋध्यतु आर्द्ध्यत् स्वा॰ ऋ-ध्नोति ऋध्नुवन्ति ऋध्नुयात् ऋध्नेतु ऋध्नुहि आ-र्ध्नोत्। उभयतः। आर्द्धत्--आर्द्धीत्। आनर्द्ध आनृधतुः। आर्द्धिता ऋध्यात् अर्द्धिष्यति आर्द्धिष्यत्। अर्द्धितव्यः अर्द्धनीयः। ऋध्यः। ऋद्धः ऋद्धिः। ऋध्यन्ऋध्नुवन् अर्द्धः। उदित्त्वात् वेट् अर्द्धित्वा--ऋद्ध्वा। समृध्य।
“नाब्रह्म क्षत्रमृध्नोति नाक्षत्रं ब्रह्म वर्द्धते” ममुः
“सपत्ना-नृध्यतो दृष्ट्वा हीनमात्मानमेव च। सोऽहं न स्त्री नचाप्य-स्त्री न पुमान् नापुमानाप” भा॰ स॰
४६ अ॰।
“पृथिव्याम-ग्नये समनमन्त् स आर्घ्नोत्” अथ॰
४ ,
३९ ,
१ । ये[Page1447-b+ 38] भक्षयन्तो न वसून्यानृधुः”
२ ,
२५ ,
८ । आत्मनेपदित्वमपि
“ते च लोमश! लोकेऽस्मिन्नृध्यन्ते केन हेतुना” भा॰ व॰
९४ । वेदे गणव्यत्यासात् श्नम्।
“य एषां भृत्यानृणधत् सजीवात्” ऋ॰
१ ,
८४ ,
१६ । मन्मानि धीतिरुत यज्ञमृन्धन्”
१० ,
११
० ,
२ । अन्तर्भूतण्यर्थत्वात् सक॰। णिचि अ-र्द्धयति ये
“त्वां यज्ञैर्यज्ञिये अर्द्धयन्ति” अ॰
७ ,
८३ ,
४ । सनि वेट् अर्द्दिधिषति ईर्त्सति। वेदे गणव्यत्यासात्श तेन।
“इन्धानास्त्वा शतं हिमा ऋधेम” अथ॰
१९ ,
५५ ,
४ । ऋधच्छब्दे उदा॰।
“ऋधद्यस्ते धिया मर्त्तः शश-मते” ऋ॰
६ ,
२ ,
४ । स्वा॰ तर्पणे वर्द्धने च सक॰।
“आ-दृध्नोति हविष्कृतिम्” ऋ॰
१ ,
१८ ,
८ ।
“अन्तत एव तद्दे-वानृध्नुवन्ति” ऐ॰ ब्रा॰।
“सोऽहं प्राग्भवतैव मूतजननी-मृध्नोमि” भवभूतिः। अधि + अधिकवृद्धौ।
“यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्द्धः” इति शत॰ ब्रा॰
१४ ,
६ ,
१० । आ + समृद्धौ।
“ऋणान्नोनर्ण्णमेर्त्समानो यमस्य लोकेऽधिर-रज्जुरायत्” अथ॰
६ ,
११
८ ,
२ । ताच्छील्ये चानश्उप + उपगमे।
“तस्मादेतत् क्षत्रिय एव नक्षत्रमुपेर्त्सेज्जि-घांसतीव” शत॰ ब्रा॰
२ ,
१ ,
२ ,
१७ ।
“उपर्त्सेत् स्वीकुर्य्या-त्” भा॰।
“एतेषामेव संवत्सरमुपेर्त्सेत्”
२ ,
३ ,
२ ,
१४ । वि + ऋद्धिविगमे विगतायां वृद्धौ
“अथ यस्मान्न कृत्तिकास्वाद-धीतर्क्षाणां वा एता अग्रे पत्न्य आसुः सप्तर्षीनु ह स्म वैपुरर्क्षा इत्याचक्षते ता मिथुनेन व्यार्द्धन्तामी ह्युत्तराहिसप्तर्षय उद्यन्ति पुर एता अशमिव वै तद्योमिथुनेनव्यृद्धः स नेन्मिथुनेन व्यृद्धा” इति शत॰ ब्रा॰
२ ,
१ ,
२ ,
४ ।
“व्यार्द्धन्त विगतर्द्धिका अभवन्” भा॰। गणव्य॰ साधुः।
“यद्यज्ञमुखे यज्ञमुखे जुहुयात् पशुभिर्व्यृध्येत पा-पीयान्त्स्यात्”
१३ ,
१ ,
३ ,
८ ।
“अव्ययं विभक्तीत्यादि” पा॰ सूत्रे विगता ऋद्धिः व्यृद्धिः” सि॰ कौ॰। सम् + ऋद्धेराधिक्ये अतिशयितर्द्धौ।
“अव्ययं विभक्तीत्यादि” पा॰
“ऋद्धेराधिक्य समृद्धिः” सि॰ कौ॰।
“कः क्षिण्वंस्तान्समृध्नुयात्” मनुः।
“शत्रुपक्षं समृध्यन्तं यो मोहात्ससुपेक्षते” भा॰ व॰
५४ अ॰
“अयं कामः समृध्य-ताम्” यजु॰
२६ ,
२ । पदव्यत्यासः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ऋध¦ r. 4th cl. (उ) ऋधु (ऋध्यति) To increase, to grow, to flourish, to prosper. r. 5th cl. (ऋध्नोति)
1. To increase, &c.
2. To augment or make increase.
3. To please.