एषण
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
एषणः, पुं, (इष् + ल्यु ।) लौहमयबाणः । इति हलायुधः ॥ (यथा, भागवते ७ । ९ । ३९ । “कामातुरं हर्षशोकभयैषणार्त्तं तस्मै कथं तव पतिं विमृ शमि दीनः” ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
एषण¦ पु॰ एषते शत्रुहृदयम् ल्यु।
१ लौहमयवाणे हलायुधः। इष इच्छायां णिच् भावे--युच्। एषणा
२ प्रेरणायां
३ पुत्रलोकवित्तकामनायाञ्च स्त्री
“न कश्चिदन्यः पंसारउक्तादस्त्येषणात्रयात्” वेदा॰।
“तमात्मानं विदित्वाव्राह्मणाः पुत्रेषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्चव्युत्थायाथ भिक्षाचर्य्यं चरन्ति। या ह्येव पुत्रैषणा सावित्तैषणा या वित्तैषणा सा लौकैषणोभे ह्येते एषणे[Page1542-a+ 38] भवतः” शत॰ ब्रा॰
१४ ,
६ ,
४ ,
१ ,
“पुत्रैषणा पुत्रोत्पत्ति-मुद्दिश्य दारसंग्रहेच्छालक्षणा। वित्तं द्विविधं मानुषंगवादि, दैवं विद्यादि, तस्य कर्म्मणा साधनस्य गवादेरु-पादानरूपा इच्छा वित्तैषणाऽनेन कर्म्म कृत्वा पितृलोकंज्येष्यामीति विद्यासंयुक्तेन वा देवलोकम्। केवलया वाहिरण्यगर्भविद्यया देवेन वित्तेन देवलोकं जेष्यामीतीच्छालोकैषणा। एवमेकत्वेऽपि लोकैषणायाः साधनमन्त-रेणासिद्धेः साध्यसाधनाभेदेन द्वैविध्यमाह उभे हीति” भा॰।
“अपहतसकलैषणामलात्मन्यविरतमेधितभावनोपहूतः” भाग॰
४ ,
३१ ,
१८ , एष्यते ज्ञायते मानमनयाकरणे ल्युट् ङीप् एषणी।
४ तुलासाधने (निक्ति)मानयन्त्रभेदे मेदिनिः। स्वार्थे कन्। एषणिकाऽप्यत्र। अमरः। एषते व्रणपारमनया करणे ल्युष्ट् ङीप्। (वेल-कार)
५ व्रणस्फोटनास्त्रभेदे मेदि॰। भावे ल्युट्। सु-श्रुतोक्ते
६ व्रणविदारणव्यापारभेदे। तत्र हि
“यन्त्रकर्म्मा-णि तु निर्य्यातनपूरणेत्याद्युपक्रमे
“चूषणैषणदारणेत्यादिपठित्वा चतुर्विंशतिरित्युक्तम्। तत्र एषणमभ्यन्तरे शस्त्र-प्रवेशनेन पूयादेरपसारणम्। तत्साधनशस्त्रमेषणी यथाह सुश्रुतः
“विं शतिः शस्त्राणि तद्यथा मण्डलाग्रकरपत्रे-त्याद्युपक्रमे
“वडिशदन्तशङ्क्वेषणी” इत्युक्त्वा
“एषण्येषणेआनुलोम्ये च” इति तत्प्रयोजनमुक्तम्। एषणमभ्यन्तर-गमनमानुलोम्यं विस्राबणम् तत्रैव एषणीलक्षणं
“एषणीगण्डूपदाकारमुखी” उक्तम्।
“एष्येष्वेषण्यलाभे तु बाला-ङ्गुल्यङ्कुरा हिताः” मुश्रुतः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
एषण¦ m. (-णः) An iron arrow. f. (-णी)
1. A goldsmith's balance, assay scales.
2. An iron or steel probe. E. एष् to go, ल्युट् and ङीष् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
एषण [ēṣaṇa], a. Seeking. -णः An iron-arrow.
णम् Seeking.
Wish, desire.
Driving, pressing.
Probing.
णा Seeking; wish, desire; अपहतसकलै- षणामलात्मन्यविरतमेधितभावनोपहूतः Bhāg.4.31.2.
Begging, request. ˚समितिः Correct behaviour when eating food, one of the पञ्चसमितिs or five rules of careful Conduct (Jainism).
णी A goldsmith's balance.
A probe (of iron or steel).
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
एषण/ ए f( आ)n. impulse , ardent desire BhP.
एषण mfn. seeking for , wishing Nir.
एषण m. an iron arrow L.
एषण m. (with जैनs) right behaviour when begging food Sarvad. 39 , 9
एषण m. a goldsmith's scale L.
एषण n. the act of seeking , begging , solicitation MBh.
एषण n. medical examination , probing Sus3r.