औशीनर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
औशीनर¦ पु॰ उशीनरस्यापत्यम् उत्सा॰ अञ्। उशीनरस्या-पत्येषु शिविप्रभृतिषु। उशीनरनृपश्च
१३
७५ पृ॰ उशीनर-शब्दे उक्तः। तत्सुताश्च
“उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्च राज-र्षिवंशजाः। नृ गा कृमिर्नवा दर्वा पञ्चमी तु दृशद्वती। उशीनरस्य पुत्रास्तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः। तपसा चैवमहता जाता वृद्धस्य चात्मजाः। नृगायास्तु नृगःपुत्रःकृम्याः कृमिरजायत। नवायास्तु नवः पुत्रोदर्वायाः सुव्रतोऽभवत्। दृशद्वत्यास्तु संजज्ञे शिविरौशीनरो नृपः” हरिवं॰
३१ अ॰ उक्ताः तच्चरितञ्च भा॰ वन॰
१९
६ अ॰।
“देवानां कथा संजाता महीतलं गत्वा महीपतिं शिवि-मौशीनरं साध्वेनं जिज्ञासिष्याम इति। एवं भोइत्युक्त्वा अग्नीन्द्रावुपातिष्ठेताम्। अग्निः कपोतरूपेणतमभ्यधावदामिषार्थमिन्द्रः श्येनरूपेण। अथ कपोतोराज्ञो दिव्यासनासीनस्य उत्सङ्गं न्यपतत्। अथ पुरो-हितो राजानमव्रवीत्। प्राणरक्षार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तंप्राणार्थी प्रपद्यते। वसु ददातु अन्तवान् पार्थिवोऽस्य नि-ष्कृतिं कुर्य्यात्। घोरं कपोतस्य निपातमाहुः। अथ क-पोतो राजानमब्रवोत्। प्राणरक्षार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तंप्राणार्थी प्रपद्ये। अङ्गैरङ्गानि प्राप्यार्थी मुनिर्भूत्वा प्रा-णांस्त्वां प्रपद्ये। स्वाध्यायेन कर्षितं व्रह्मचारिणं मां विद्धि। तपसा दमेन युक्तमाचार्य्यस्याप्रतिकूलभाषिणम् एवं युक्तम-पापं मां विद्धि। गदामि वेदान् विचिनोमि छन्दः सर्वेवेदा अक्षरशो मे अधीताः। न साधु दानं श्रोत्रियस्यप्रदानं मा प्रदाः श्येनाय न कपोतोऽस्मि। अथ श्येनोराजानभव्रवीत्। पर्य्यायेण वसतिर्म्मा भवेषु सर्गे जातःपूर्व्वमस्मात् कपोतात्। त्वमाददानोऽथ कपोतमेनं मात्वं राजन्! विघ्नकर्त्ता भवेथाः। राजोवाच। केनेदृशीजातु पुरा हि दृष्टा वागुच्यमाना शकुनेन संस्कृता। योवै कपोतोवदतेमाञ्च श्येन उभौ विदित्वा कथमस्तुसाधु। नास्य वर्षति वर्षकाले नास्य वीजं रोहति कालउप्तम्। भीतं प्रपन्नं योहि ददाति शत्रवे न त्राणं[Page1590-a+ 38] लभते त्राणमिच्छन् स काले। जाता ह्रस्वा प्रजा प्रमी-यते सदा न वै बासं पितरोऽस्य कुर्वते। भीतं प्रपन्नयोहि ददाति शत्रवे नास्य देवाः प्रतिगृह्णन्ति हव्यम्। मोघमन्नं विन्दति चाप्रचेताः स्वर्गाल्लोकाद्भ्रश्यति शीघ्र-मेव। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे सेन्द्रा देवाःप्रहरन्त्यस्य वज्रम्। उक्षाणं पक्त्वा सह ओदनेन अस्मात्कपोतात् प्रति ते नयन्तु। यस्मिन् देशे रमसेऽतीव श्येन!तत्र मांसं शिवयस्ते वहन्तु। श्येन उवाच। नोक्षाणंराजन् प्रार्थयेयं न चान्यदन्यन्मांसमधिकं वा कपोतात्। देवैर्दत्तः सोऽद्य ममैष भक्ष्यस्तन्मे ददस्व शकुनानामभावात्। राजोवाच। उक्षाणं वेह तमनूनं नयन्तु ते पश्यन्तु पु-रुषा ममैव। भयाहितस्य दायं ममान्तिकात्त्वां प्राप-यन्तु त्वं ह्येनं मा हिंसीः। त्यजे प्राणान्नैव दद्यां क-पोतं सौम्यो ह्ययं किन्नु जानामि श्येन!। यथा क्लेशं माकुरुष्वेह सौम्य! नाहं कपोतमर्पयिष्ये कथञ्चित्। यथामां हि वै साधुवादैः प्रसन्नाः प्रशंसेयुः शिवयः कर्म्मणात। यथा श्येन! प्रियमेव कुर्य्यां प्रशाधि मां यद्वदेस्तत्करोमि। श्येन उवाष। ऊरोर्दक्षिणादुत्कृत्य स्वपि-शित तावद्राजन्! यावन्मांसं कपोतेन समम्। तथा त-स्मात् साधु त्रातः कपोतः प्रशंसेयुः शिवयः कृतञ्च प्रियंस्यान्ममेति। अथ स दक्षिणादूरोरुत्कृत्य स्वमांसपेशींतुलया धारयन् गुरुतर एव कपोत आसीत्। पुनरन्य-दुच्चकर्त्त गुरुतर एव कपोतः। एवं सर्व्वं समधिकृत्यशरीरं तुलायामारोपयामास तत्तथापि गुरुतर एव कपोतआसीत्। अथ राजा स्वयमेव तुलामारुरोह। न चव्यलीकमासीद्राज्ञ एतद्वृत्तान्तं दृष्ट्वा त्रात इत्युक्त्वा प्रालीयतश्येनः। अथ राजा अव्रवीत् कपोतं विद्युः शिवयस्त्वांकपोत! पृच्छामि ते शकुने! को नु श्येनः। नानीश्वरईदृशं जातु कुर्य्यादेतं प्रश्नं भगवन्मे विचक्ष्व। कपोत उ-वाच। वैश्वानरोऽहं ज्वलनो धूमकेतुरथैव श्येनो वज्रहस्तः शचीपतिः। साधु ज्ञातुं त्वामृषभं सौरथेयं नौजिज्ञासया त्वत्सकाशं प्रपन्नौ। यामेतां पेशीं ममनिष्क्रयाय प्रादाद्भवानसिनोत्कृत्य राजन्। एतद्वो लक्ष्मशिवं करोमि हिरण्यवर्णं रुचिरं पुण्यगन्धम्। एतासांप्रजानां पालयिता यशस्वी सुरर्षीणामथ सम्मतो भृशम्। एतस्मात् पार्श्वात् पुरुषो जनिष्यति कपोतंरोमेति च तस्यनाम। कपोतरोमाणं शिविनौद्भिदं पुत्त्रं प्राप्स्यति नृ-पवृषं संहननं यशोदीप्यमानं द्रष्टासि शूरमृषभं सौर-[Page1590-b+ 38] थानाम्” उशीनरशब्दे दर्शिततच्चरितमेवंरूपं तच्चशिवेरेवेति बहुभिःकल्प्य ते तत्र पितापुत्रयोरभेदोपचारात्उशीनरशब्दप्रयोगात् इति। वस्तुतः कल्पभेदात् उशीनरस्यतत्पुत्रशिवेश्च तथा चरि{??}मित्यविरोधः। अयञ्च ययातेर्दौ-हित्रः तेन च ययातेः पुणयक्षये स्वर्गात् पतने तस्मै स्वपुण्यदत्त्वाऽसौ पुनः स्वर्गलोकं प्रापितः तत्कथा यथा।
“पृ-च्छामि त्वां शिविरौशीनरोऽहं ममापि लोकायदि सन्तीहतात!। यद्यन्तरोक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वांतस्य धर्म्मस्य मन्ये। यथातिरुवाच। यत्त्वं वाचा हृदये-नापि साधून् परीप्समानान्नावमंस्था नरेन्द्र!। तेनानन्तादि-वि लोकाः श्रितास्ते विद्युद्रूपाः स्वनवन्तोमहान्तः। शिवि-रुवाच। तांस्त्वंलोकान् प्रतिपद्यस्व राजन् मयादत्तान्यदिनेष्टः क्रयस्ते। नचाहं तान् प्रतिपत्स्येह दत्त्वा यत्र ग-त्वा नानुशोचन्ति धीराः”
“अन्ते च यजातिरस्मि नहुषस्यपुत्रः पूरोः पिता सार्वानौमस्त्विहासम्। गुह्यं चार्थंमामकेभ्यो ब्रवीमि माताम होऽहं भवतां प्रकाशम्” भा॰आ॰
९३ अ॰। उशीनरस्य गोत्रापत्यम् इञ्। औशीन-रितद्गोत्रापत्ये पुंस्त्री स्त्रियां ङीप्।
“शूद्रायां गौतमोयत्र महात्मा संशितव्रतः। औशीनर्य्यामजनयत् काक्षीवा-द्यान् सुतान् मुनिः” भा॰ स॰
२० अ॰। तस्यापत्यम् अतइञपि। औशीनरि शिविनृपे।
“आर्ष्णिषेणो दिलीपश्चमहात्मा चाप्युशीनरः। औशीनरिः पुण्डरीकः शर्यातिःशरभः शुचिः” भा॰ स॰
८ । यमसभावर्णने।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
औशीनरः [auśīnarḥ], [उशीनरस्यापत्यं अङ्] The son of Uśīnara. -री N. of the wife of king Pururavas.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
औशीनर mf( ई)n. belonging to the उशीनरs MBh. Hariv. etc.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
AUŚĪNARA (AUŚĪNARI) : Śibi, son of the King of Uśīnara. See under Śibi.
_______________________________
*4th word in right half of page 77 (+offset) in original book.