कज्जलम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कज्जलम्, क्ली, (कु कुत्सितं जलं यस्मात् शुभ्रमपि जलं संयोगात् स्ववर्णत्वं नयतीति यावत् यद्वा कुत्सितं ऊर्द्ध्वगं चक्षुषोर्जलं दूरीभूतं भवत्यस्मात् । कोः कदादेशः ।) अञ्जनम् । इति हेमचन्द्रः ॥ काजल इति भाषा । तत्पर्य्यायः । लोचकः २ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (“ततः साकारयद्भूरि चेटीभिः कुण्डकस्थितम् । कस्तूरिकादिसंयुक्तं कज्जलं तैलमिश्रितम्” ॥ इति कथासरित्सागरे । ४ । ४७ ॥ तथा, भाग- वते ६ । २ । २७ । “धिङ्मां विगर्हितं सद्भिर्दुष्कृतं कुलकज्जलम्” ॥)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कज्जलम् [kajjalam], [कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति, कोः कदादेशः]

Lampblack or soot, considered as a collyrium and applied to the eyelashes or eyelids medicinally, or sometimes as an ornament; यथा यथा चेयं चपला दीप्यते तथा तथा दीप- शिखेव कज्जलमलिनमेव कर्म केवलमुद्वमति K.15; अद्यापि तां विधृत- कज्जललोलनेत्राम् Ch. P.15; ˚कालिमा Amaru.88.

Sulphuret of lead or antimony (used as a collyrium.)

(fig.) Dregs; धिङ् मां विगर्हितं सद्भिर्दुष्कृतं कुलकज्जलम् Bhāg.6. 2.27.

Ink. -ला (-ली) A kind of fish.

ली Sulphuret of mercury, æthiop's mineral.

Ink. -Comp. -ध्वजः a lamp. -रोचकः, -कम् the wooden stand on which a lamp is placed.