कन्दल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्दलम्, त्रि, (कदि + अलच् ।) कपालः । उपरागः । नवाङ्कुरः । कलध्वनिः । इति मेदिनी ॥ अपवादः । इति शब्दरत्नावली ॥ (कदलीविशेषः । यथा, अमरुशतके ४८ । “प्रारम्भे निपतन्ति कन्दल- दलोल्लासाः पयोविन्दवः” ॥)
कन्दलः, पुं, (कदि + अलच् ।) कनकम् । युद्धम् । कपालः । इति धरणी ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्दल¦ त्रि॰ कदि--अलच्।
१ कलापे
२ उपरागे
३ नवाङ्कुरे
४ कलध्वनौ च मेदि॰
५ अपवादे शब्दर॰।
७ कल-हभेदे (वाग्युद्धे)
७ कपाले च पु॰ धरणिः। गौरा॰ङीष् कन्दली
८ मृगभेदे
९ गुल्मप्रभेदे च स्त्री मेदि॰ सा चभूमिकदली,
“द्रोणपर्णी स्निग्धकन्दा कन्दली मूकदल्यपीति” शब्दार्ण्णवोक्तेः
“ध्वजांशुकैस्तर्जितकन्दलीवनः” माघः।
“आविर्भूतप्रथममुकुला कन्दली चानुकच्छम्” मेघ॰पुष्पे न॰।
“विडम्ब्यमाना नवकन्दलैस्ते” रघुः।
“द्विदलकन्दलकम्पनलालितः” माघः
“निष्पीडितेन्दुकरक-न्दलजोऽनुसेकः” उत्तरराम॰।
१० ओले पु॰ भावप्र॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्दल¦ mfn. (-लः-ला-लं)
1. The cheek, or the cheek and temple.
2. A portent, a natural phœnomenon supposed to announce evil.
3. A new shoot or sprig.
4. A low minute tone.
5. Reproach, censure. m. (-लः)
1. Gold.
2. War, battle. f. (-ली)
1. A species of deer of which the hide is used.
2. A sort of tree, the banana: see कदली।
3. A flag. E. कन्द a root, &c. and ल from ला to take, fem. affix ङीप्।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्दलः [kandalḥ] लम् [lam], लम् 1 A new shoot or sprout; मयालब्धः पाणिर्ललितलवलीकन्दलनिभः U.3.4.
Reproach, censure.
The cheek, or the cheek and temple.
A portent.
Sweet sound.
The plantain tree; कन्दलदलोल्लासाः पयोविन्दवः Amaru.48.
Collection; U.3.11.
लः Gold.
War, battle.
(Hence) War of words, controversy. -लम् A Kandala flower; विदलकन्दलकम्पन- लालितः Śi.6.3; R.13.29.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्दल mfn. the cheek (or the cheek and temple) W.
कन्दल mfn. girth , girdle L.
कन्दल mfn. a new shoot or sprig L.
कन्दल mfn. a low soft tone L.
कन्दल mfn. a portent (as an eclipse , supposed to forbode evil) L.
कन्दल mfn. reproach , censure L.
कन्दल m. gold L.
कन्दल m. war , battle Subh.
कन्दल m. N. of a plant with white flowers (which appear very plentifully and all at once in the rainy season) Sus3r. R2itus. Ba1lar.
कन्दल m. lotus seed L.
कन्दल m. a flag , banner L.
कन्दल m. N. of wk.
कन्दल n. the flower of the कन्दलीtree Ragh. Bhartr2. etc.