कन्यका
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्यका, स्ती, (कन्या + अज्ञातादौ कन् पूर्ब्बह्रस्वश्च ।) कुमारी । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ यथा । “अष्टवर्षा मवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशमे कन्यका प्रोक्ता अत ऊर्द्ध्वं रजस्वला” ॥ इति स्मृतिः ॥ परकीयनायिकाविशेषः । यथा । “अप्रकटपरपुरुषानुरागा परकीया । सा च द्विविधा परोढा कन्यका च । कन्यायाः पित्राद्य- धीनतया परकीयत्वम् । अस्या गुप्तैव सकला चेष्टा” । इति रसमञ्जरी ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्यका¦ स्त्रो अज्ञाता कन्या + अज्ञातार्थे कन् क्षिपकादित्वात्नेत्त्वम्।
“अष्टबर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी। दशमे कन्यका प्रोक्ता अतऊर्द्ध्वं रजस्वला” स्मृत्युक्तायांसश-मवर्षायां स्त्रियां तस्यादशमवर्षादर्वाक् रजोयुक्ततया अज्ञात-त्वात्तथात्वम्। स्वार्थे कन्।
२ कन्याशब्दार्थे
“राक्षसो युद्धह-रणात् पैशाचः कन्यकाच्छलात्
“सुवासिनीबालवृद्धगर्भिण्या-तुरकन्यकाः। संभोज्यातिथिभृत्यांश्च दम्पत्योः शेषभोजनम्” याज्ञ॰।
“कन्यकातनयकौतुकक्रियाम्”।
“संबद्धवैखानसकन्यकानि” रघुः।
३ नायिकाभेदे रसमञ्जर्य्याम् स्वकी-[Page1650-b+ 38] परकीयासामान्यवनितेति प्रथमं त्रिधा विभज्य अप्रकटि-तपरपुरुषानुरागा परकीयेति लक्षयित्वा सा च द्विवि-धा परोढा कन्यका चेति विभज्य कन्यायाः पित्राद्यधी-नत्वात् परकोयत्वमिति समर्थ्य अस्या गुप्ता एव सर्वाश्चे-ष्टा इत्युक्त्वा उदाहृतम् यथा
“किञ्चित् कुञ्चितहारयष्टि-सरलभ्रुवल्लिसाचिस्मितम्प्रान्तभ्रान्तविलोचनद्युतिभुजाप-र्य्यन्तकर्णोत्पलम्। अङ्गुल्याङ्कुरदङ्गुलीयकरुचा गण्डस्य-कण्डूयनं कुर्वाणा नृपकन्यका सुकृतिनं सव्याजमालोकते”
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्यका¦ f. (-का)
1. A girl, a maiden.
2. A daughter.
3. The Socotrine aloe, (Aloes perfoliata.) E. कन्या a girl, कन् pleonastic affix, fem. affix टाप्ः see कन्या and कन्याका।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्यका [kanyakā], 1 A girl; संबद्धवैखानसकन्यकानि R.14.28;11.53.
An unmarried girl, virgin, maiden; गृहे गृहे पुरुषाः कुलकन्यकाः समुद्वहन्ति Māl.7; Y.1.15.
A technical name for a girl ten years old; (अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशमे कन्यका प्रोक्ता अत ऊर्ध्वं रजस्वला Śabdak.)
(In Rhet.) One of the several kinds of heroines; an unmarried girl serving as a chief character in a poetical composition; see under अन्यस्त्री.
The signVirgo.
N. of Durgā; Bhāg.1.2.12. -Comp. -च्छलः seduction; पैशाचः कन्यकाच्छलात् Y.1.61. -जनः a maiden; विशुद्धमुग्धः कुलकन्यकाजनः Māl.7.1. -जातः the son of an unmarried girl; कानीनः कन्यकाजातः Y.2.129 (= कानीन); for instance व्यास, कर्ण &c.
कन्यका [kanyakā] कन्यिका [kanyikā], कन्यिका 1 Young girl.
A virgin. According to पराशरसंहिता, a कन्यका is a ten years old girl दशमे कन्यका प्रोक्ता; कन्यका हि निर्दोषदर्शना भवन्ति Nāg.1.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कन्यका f. a girl , maiden , virgin , daughter MBh. S3ak. Ya1jn5. etc.
कन्यका f. the constellation Virgo in the zodiac VarBr2S.
कन्यका f. N. of दुर्गाBhP. x , 2 , 12
कन्यका f. Aloe Indica L.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--a name of योगमाया. भा. X. 2. १२.