कपिशो

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कपिशो¦ स्त्री कपिश + वर्णवाचित्वात् ङीष्।

१ माधव्यां

२ सुरा-याञ्च शब्दकल्पद्रुमे मेदिनिजटाधरवाक्यं प्रमाणत्वेनीक्तम्। तच्चिन्त्यं
“कपिशस्त्रिषुंश्यावे स्त्री माधव्यांसिह्लके पुमान्” इति मेदिन्यां स्त्रीमात्रोक्तेः ङीषन्ततानु-क्तेश्च।
“वर्णात्तोपधादनुदात्तात् तोनः”
“अन्यतोङीष्” पा॰सूत्रयोः तोपधभिन्नवर्णवाचिनोऽनुदात्तान्तप्रतिपादकात्स्त्रियां ङीष् स्यात् सि॰ कौ॰ व्याख्यानात् कपिश-शब्दस्यानुदात्तत्वाभाबेन ङीषोऽप्रसक्तेः
“लघावन्ते द्व-योश्च बह्वषो गुरुः” फिट्सूत्रेण तस्य पिशङ्गकल्माषयोरिवगुरुयुक्तत्वाभावेन अनुदात्तत्वामावात् अतएव
“ईषद्वद्ध-रजःकणाग्रकपिशा चूते नबा मञ्जरीति” विक्रमोर्वश्याम्टावन्ततया प्रयोगः। तथा च स्त्रीखेऽपि कपिशा इत्येवं-रूपेण भवितव्यं न ङीषन्तेनेति द्रष्टव्यम्। किञ्च उक्त॰येदिनिवाक्ये तस्य सुरार्थताऽपि न दृश्यते प्रत्युत
“कश्यंमद्यञ्च मैरेयं कपिशं कापिशायनम्” हलायुधोक्तेः मद्येक्लीवत्वग्रेव। अतएव
“ग्राम्यानपश्यत् कपिशं पिशासतः” इतिमाधे क्लीयतयैव प्रयुक्तम्।