कमण्डलु
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कमण्डलुः, पुं, क्ली, (कस्य प्रजापतेः जलस्य वा मण्डः सारः तं लाति आदत्ते । ला + मितद्र्वादित्वात् डुः ।) सन्न्यासिनां मृत्काष्ठादिमयपात्रम् । तत्प- र्य्यायः । कुण्डी २ । इत्यमरः ७ । २ । ४६ ॥ करकः ३ । (यथा मनुः २ । ६४ ॥ “मेखलामजिनं दण्डमुपवीतं कमण्डलुम् । अप्सु प्रास्य विनष्टानि गृह्णीतान्यानि मन्त्रवित्” ॥) प्लक्षवृक्षः । इति मेदिनी ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कमण्डलु पुं-नपुं।
कमण्डलुः
समानार्थक:कमण्डलु,कुण्डी,करक,कुसुम्भ
2।7।46।1।1
अस्त्री कमण्डलुः कुण्डी व्रतिनामासनं वृषी। अजिनं चर्म कृत्तिः स्त्री भैक्षं भिक्षाकदम्बकम्.।
सम्बन्धि1 : संन्यासी
पदार्थ-विभागः : उपकरणम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कमण्डलु¦ पुंन॰ मण्डनं मण्डः कस्य जलस्य मण्डं लाति-ला--कु अर्द्धर्चादि। करङ्के संन्यासिनां ब्रह्मचारिणाञ्च
१ जलपात्रभेदे, अमरः।
“मेखलामजिनं दण्डमुपवीतं कम-ण्डलुम्”।
“वैणवीं धारयेद्यष्टिं सोदकञ्च कमण्डलुम्” मनुः।
“अशेषतीर्थोपहृताः कमण्डलोः” माघः।
“कमण्डलुकपालेन शिरसा च मृजावता” भट्टिः।
२ प्लक्षवृक्षे,[Page1681-a+ 38] मेदिनिः।
३ चतुष्पाज्जातौ च पुंस्त्री
“कमण्डलुशब्दश्च-तुष्पादज्जातिभेदः” सि॰ कौ॰। तस्यापत्यम् चतुष्पा-द्भ्यो ढञ्” पा॰ ढञ्
“लोपोऽकद्र्वाः” पा॰ उ-लोपः। कामण्डलेय तदपत्ये पुंस्त्री। तस्य कर्म भावोवा युवादि॰ अण्। कामण्डलव तद्भावेतत्कमणि च न॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कमण्डलु¦ mn. (-लुः-लु) An earthen or wooden water pot, used by the ascetic and religious student.
2. The waved-leaf fig tree: see प्लक्ष। E. क BRAHMA or water, and मण्ड ornament or essence, ल from ला to get or give, and डु aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कमण्डलुः [kamaṇḍaluḥ] लु [lu], लु n., लू f. A water-pot (earthen or wooden) used by ascetics; कमण्डलूपमो$मात्यस्तनुत्यागो बहुग्रहः H.2.89. कमण्डलुनोदकम् सिक्त्वा; Ms.2.64; Y.1.133.-Comp. -तरुः the tree of which Kamanḍalus are made. -धरः an epithet of Śiva. कमण्डलुधराय धीमहि Māhānār.2.18.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कमण्डलु mn. (in the वेदf( ऊस्). according to Pa1n2. 4-1 , 71 )a gourd or vessel made of wood or earth used for water (by ascetics and religious students) , a water-jar MBh. BhP. Ya1jn5. etc.
कमण्डलु m. a kind of animal A1s3vS3r.
कमण्डलु m. Ficus Infectoria L.
कमण्डलु f. ( ऊस्)a kind of animal Pa1n2. 4-1 , 72.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--of Budha; फलकम्:F1: M. ११. ५५.फलकम्:/F in possession of Agastya. फलकम्:F2: Ib. ६१. ३६.फलकम्:/F Given to वामन by वसिष्ठ; फलकम्:F3: Ib. २४५. ८६.फलकम्:/F of ब्रह्मा, as the source of गङ्गा; फलकम्:F4: वा. ५५. १४; भा. VIII. २१. 4.फलकम्:/F of शिव. फलकम्:F5: वा. १०१. २७३.फलकम्:/F