करणाधिप

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

करणाधिप¦ पु॰

६ त॰।

१ जीबे तदाधष्ठानेनैव करणानांस्वस्वकार्य्येषु प्रवृत्तेस्तस्य तदधिपत्वम्

२ इन्द्रियाधिष्ठातृ-देवभेदे च। तत्र बाह्येन्द्रियाघिष्ठातारश्च शा॰ ति॰उक्ता यथा
“दिग्वातार्कप्रचेतोऽश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः। श्रोत्रादीनां दशानां तु”। तथा च श्रोत्रस्यदिक्। त्वचो वायुः। नेत्रस्य अर्कः। रसनायाः प्र-चेताः नासिकायाः अश्विसुतौ। वाचः वह्निः, पाणेरिन्द्रःपादस्य उपेन्द्रोविष्णुमूर्त्तिमेदः। पायोः मित्रः सूर्य्य-मूर्त्तिभेदः। उपस्थस्य कः प्रजापतिः। अन्तःकरानान्तुमनसश्चन्द्रः, बुद्धेश्चतुर्मुखः अहङ्कारस्य रुद्रचित्तस्याच्यु-तोविष्णुमूर्त्तिभेदः। करणाधिपानाञ्च सर्वेषामधिपः प-रमेश्वरः। करणाधिपाधिप्रः परमेश्वरः।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

करणाधिप/ करणा m. " lord of the organs " , the principle of life , living soul T.

करणाधिप/ करणा m. the god presiding over each sense( e.g. the sun is the lord of the eye etc. ) T.