करमर्द्द

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

करमर्द्दः, पुं, (करं मृद्गातीति । करकण्डूप्रदत्वात् । मृद्क्षोदे + कर्म्मण्यण् । करेण मृद्यते इति कर्म्मणि अप् वा ।) करमर्द्दकवृक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा भावप्रकाशे,--अस्य गुणा उक्ताः । “लघुदीर्घफलाभ्यान्तु करमर्द्दद्वयं मतम् । करमर्द्दद्वयं त्वाममम्लं गुरुतृषाहरम् ॥ उष्णं रुचिकरं प्रोक्तं पित्तरक्तकफप्रदम् । तत्पक्वं मधुरं रुच्यं लघुपित्तसमीरजित् ॥ करमर्द्दः सुषेणः स्यात् कृष्णपाकफलस्तथा । तस्माल्लघुफलायास्तु सा ज्ञेया करमर्द्दिका ॥)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

करमर्द्द¦ पु॰ करं मृद्नाति मृद--अणुप॰ स॰। (पाणियाआमला)वृक्षे राजनि॰। ण्वुल् करमदकोऽप्यत्र। तत्स्पर्शेहि करक-ण्डूरिति तस्य तथात्वम्।
“लघुदीर्घफलाभ्यां तु करमर्द्दद्वयं मतम्। करमर्दद्वयं त्वाममम्लं गुरु तृषाहरम्। उष्ण रुचिकरं प्रोक्तं पित्तरक्तकफप्रदम्। तत् पक्कं मधुरंरुच्यं लघु पित्तसमीरजित्” भाबप्र॰
“करमर्द्दाल्लघुफलासा ज्ञेया करमर्द्दिका” इति तत्रोक्ते लघुफलकेऽत्र स्त्री

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

करमर्द्द¦ m. (-र्द्दः) A small tree (bearing an acid fruit, commonly Karonda or Karinda, (Carissa carondas.) E. कर the hand, and मृद् to destroy, अण् affix; what is pulked by the hand; also with कन् affix, करमर्द्दक and fem. with ङीष् affix करमर्द्दी।