कर्णिका
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कर्णिका, स्त्री, (कर्ण + इकन् + टाप् च । यद्वा कर्ण + ण्वुल् । ततष्टाप् अत इत्वम् ।) कर्णाभरण- विशेषः । काणतड्का इति भाषा । तत्पर्य्यायः । तालपत्रम् २ । इत्यमरः । २ । ६ । १०३ ॥ ताडङ्कः ३ दन्तपत्रम् ४ । इति भरतः ॥ करि- हस्ताङ्गुलिः । करिणः शुण्डाग्रवर्त्त्यङ्गुलाकृतिः । पद्मवीजकोषी । इत्यमरः । ३ । ३ । १५ ॥ (यथा भागवर्ते । ३ । ८ । १६ । “तस्यां सचाम्भोरुहकर्णिकाया- मवस्थितो लोकमपश्यमानः” ॥) करमध्याङ्गुलिः । क्रमुकादिच्छटांशः । इति मे- दिनी । वो~टा इति भाषा ॥ लेखनी । इति हारावली ॥ अग्निमन्थवृक्षः । अजशृङ्गीवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (अप्सरोभेदः । यथा, महा- भारते १ । १२३ । ६१ । “मेनका सहजन्या च कर्णिका पुञ्जिकस्थला” ॥ सेवती । गोलावफुल इति भाषा । “शतपत्री तरुण्युक्ता कर्णिका चारुकेशरा । महाकुमारी गन्धाढ्या लक्षपुष्पातिमञ्जुला” ॥ अस्या गुणा यथा, -- “शतपत्री हिमा हद्या ग्राहिणी शुक्रला लघुः । दोषचयास्रजिद्वर्ण्या तिक्ता कठ्वी च पाचनी” ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे १ भागे ॥ योनिरोगविशेषः । यथा, “अकाले वाहमानाया गर्भेण पिहितोऽनिलः । कर्णिकाञ्जनयेद्योनौ श्लेष्मरक्तेन मूर्च्छितः” ॥ इति चरके चिकित्सास्थाने । ३० अध्याये ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कर्णिका स्त्री।
कर्णाभरणम्
समानार्थक:कर्णिका,तालपत्र,कुण्डल,कर्णवेष्टन,उत्तंस,अवतंस
2।6।103।2।1
वालपाश्या पारितथ्या पत्रपाश्या ललाटिका। कर्णिका तालपत्रं स्यात्कुण्डलं कर्णवेष्टनम्.।
पदार्थ-विभागः : आभरणम्
कर्णिका स्त्री।
करिहस्तः
समानार्थक:कर्णिका
3।3।15।2।2
धेनुका तु करेण्वां च मेघजाले च कालिका। कारिका यातनावृत्त्योः कर्णिका कर्णभूषणे॥
पदार्थ-विभागः : अवयवः
कर्णिका स्त्री।
अङ्गुली
समानार्थक:अङ्गुली,करशाखा,कर्णिका
3।3।15।2।2
धेनुका तु करेण्वां च मेघजाले च कालिका। कारिका यातनावृत्त्योः कर्णिका कर्णभूषणे॥
अवयव : नखः
: अङ्गुष्ठसमीपाङ्गुली, प्रथमाङ्गुली, तर्जनी, मध्याङ्गुली, कनिष्ठिकासमीपवर्त्यङ्गुली, कनिष्ठाङ्गुली, वामदक्षिणपाण्यौ_मिलितविस्तृताङ्गुली
पदार्थ-विभागः : अवयवः
कर्णिका स्त्री।
पद्मबीजः
समानार्थक:बीजकोश,वराटक,कर्णिका
3।3।15।2।2
धेनुका तु करेण्वां च मेघजाले च कालिका। कारिका यातनावृत्त्योः कर्णिका कर्णभूषणे॥
पदार्थ-विभागः : अवयवः
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कर्णिका f. ( Pa1n2. 4-3 , 65 ) an ear-ring or ornament for the ear Katha1s. Das3. etc.
कर्णिका f. a knot-like tubercle Sus3r.
कर्णिका f. a round protuberance (as at the end of a reed or a tube) Sus3r.
कर्णिका f. the pericarp of a lotus MBh. BhP. etc.
कर्णिका f. central point , centre Car. Ba1lar.
कर्णिका f. the tip of an elephant's trunk L.
कर्णिका f. the middle finger L.
कर्णिका f. chalk L.
कर्णिका f. a pen , small brush L.
कर्णिका f. Premna spinosa or longifolia L.
कर्णिका f. Odina pinnata L.
कर्णिका f. a bawd L.
कर्णिका f. N. of an अप्सरस्MBh.
कर्णिका See. कर्णक.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--wife of कङ्क and mother of ऋतधा- man and Jaya. भा. IX. २४. ४४. [page१-327+ ३२]
(II)--the tendril of the world lotus; Atri regards it as १०० cornered, भृगु as १००० cornered, भा- guri, square, वार्षायणि Sa1mudra, गालव, tray-shaped, गार्- gya like braided hair and क्रोष्तुकि circle-like. Each had only partial knowledge; ब्रह्मा alone knows it entire. वा. ३४. ५८-69.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
KARṆIKĀ : One of the eleven Devakanyakās who sang and danced in the Janmotsava of Arjuna. The others are: Menakā, Sahajanyā, Puñjikasthalā, Ṛtusthalā, Ghṛtācī, Viśvācī, Pūrvacitti, Ullocā, Pramlocā and Urvaśī. (Chapter 123, Ādi Parva).
_______________________________
*1st word in right half of page 393 (+offset) in original book.