कर्त्त

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कर्त्त, त् क शैथिल्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्तचुरां--परं--अकं--सेट् ।) रेफस्याधस्तकारः कर्त्तयति कर्त्तापयति धूलिर्ज्जलेन । इति दुर्गा- दासः ॥

कर्त्तः, पुं, (कर्त्त + भावे + अप् ।) भेदः । यथा । “सध्य्रङ् नियम्य यतयो यमकर्त्तहेतिं जह्युः स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्रः” ॥ इति श्रीभागवते २ । ७ । ४८ ॥ “कर्त्तो भेदः तन्नि- रासो अकर्त्तः तत्र हेतिं साधनं जह्युः” । इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥ (कर्त्तयति शिथिलीक- रोति भिनत्ति वा । कर्त्त + अच् । भेदके, त्रि ॥)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कर्त्त¦ शैथिल्येशिथिलीकरणे आरम्भसंयोगशिथिलतापादनेअ॰ चु॰ सक॰ सेट्। कर्त्तयति ते मतान्तरे कर्त्तापयति तेअचकर्त्तत्--त कर्त्तयाम्--वमूव आस चकार चक्रे। कर्त्तयिता कर्त्यात् कर्त्तयिषीष्ट कर्त्तयिष्यति ते। कर्त्तनीयःकर्त्तयितव्यः। कर्त्तयिता कर्त्तितः। कर्त्तनं कर्त्तना। कर्त्तयितुम् कर्त्तयित्वा आकर्त्त्य। कर्म्मणि कर्त्त्यतेअकर्त्तिं अकर्त्तयिषाताम्--अकर्त्तिवाताम् कर्त्तिता-कर्त्तियिता कर्त्तयिष्यते कर्त्तिष्यते--
“एवाहं सर्वं दुर्भूतंकर्त्रं कृत्या कृताकृतम्” अथ॰

१० ,

१ ,

३२ ।
“अपि क-र्त्तमवर्त्तयोऽयज्यून्” ऋ॰

१ ,

१२

१ ,

१३ ।

कर्त्त¦ पु॰ कर्त्तयति शिथिलीकरोति कर्त्तं--अच्।

१ कूपे
“त्राध्वं कर्त्तादपपदो यजत्राः!” यजु॰

३३ ,

५१ , कर्त्तात्कूपात्” वेददी॰। कृत--भावे घञ्।

२ भेदे च।
“सध्र्यङ्नि-यम्य यतयो यमकर्त्तहेतिम्” भाग॰

२ ,

७ ,

४९ , कृत--चत्।

३ छेदके त्रि॰।
“वृकस्य कर्त्तादवपदोयजत्राः” ऋ॰

२ ,

३० ,

६ ।
“हे यजत्राः अवपदः आपदः कर्त्तात् कर्त्तुः” भा॰।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कर्त्त¦ r. 10th. cl. (कर्त्तयति) To slacken or unloose, to remove; also कत्र and कर्त्र।