कलापक

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कलापकः, पुं, (कलाप + संज्ञायां कन् ।) हस्तिकण्ठ- बन्धः । इति हेमचन्द्रः ॥ (स्वार्थे कन् । कलापार्थः । क्ली, यस्मि न् काले मयूराः कलापिनी भवन्ति स उपचारात् कलापी तत्र देयमृणम् । “कलाप्य- श्वत्थयववुसाद्वुन्” । ४ । ३ । ४८ । ऋणविशेषः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ पद्यविशेषः । यथा, साहित्यदर्पणे ६ । २४७ । “छन्दोबद्धपदं पद्यं तेनैकेन च मुक्तकम् । द्वाभ्यान्तु युग्मकं सन्दानितकं त्रिभिरिष्यते । कलापकं चतुर्भिश्च पञ्चभिः कुलकं स्मृतम्” ॥)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कलापक¦ पु॰ कलाप + स्वार्थे कन्।

१ कलापार्थे,

२ हस्तिस्कन्ध-बन्धे, हेमच॰ एकवाक्यतापन्ने

३ श्लोकचतुष्के न॰।
“छन्दोबद्धपदं पद्यं तेनैकेन च मुक्तकम्। द्वाभ्यांयुग्मञ्च सन्दानितकं त्रिभिरिहेष्यते। कलापकं चतुर्भैश्चपञ्चभिः कुलकं मतम्” सा॰ द॰ उक्तेः किराते उदा॰।
“लोकंविधात्रा विहितस्य गोप्तुं क्षत्रस्य मुष्णन् वसु जैत्रमोजः। तेजस्विताया विजयैकवृत्तेर्निघ्नन् प्रियं प्राणमिवाभिमा-नम्

१ । व्रीडानतैराप्तजनोपनीतः संशय्य कृच्छ्रेण नृपैःप्रपन्नः। वितानभूतं विततं पृथिव्यां यशः समूहन्निवदिग्विकीर्णम्

२ । वीर्य्यावदानेषु कृतावमर्षस्तन्वन्नभूतामिवसम्प्रतीतिम्। कुर्वन् प्रयासक्षयमायतीनामर्कत्विषामह्नइवावशेषः

३ । प्रसह्य योऽस्मासु परैः प्रयुक्तः स्मर्त्तुंनशक्यः किमुताधिकर्त्तुम्। नवीकरिष्यत्युपशुष्यदार्द्रःस त्वद्विना मे हृदयं निकारः

४ ”। कलापिनोमयूरायस्मिन्काले सोऽपि कालः कलापी उपचारात् तस्मिन् कालेदेयमृणम्
“कलाप्यश्वत्थयवबुसाद्वुन्” पा॰ वुन्। कलापक

२ तत्काले देये ऋणे न॰ सि॰ कौ॰।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कलापक¦ m. (-कः) A rope on an elephant's neck. n. (-कं)
1. A number of verses in one metre.
2. A series of four stanzas on one subject.
3. A loan to be repaid when the peacocks spread their tails. E. कलाप, and वुन् aff.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कलापकम् [kalāpakam], 1 A series of four stanzas on the same subject and forming one grammatical sentence (चतु- र्मिस्तु कलापकम्); for an illustration see Ki.3.41,42,43, 44.

A debt to be paid when the peacocks spread their tails.

कः A band or bundle in general.

A string of pearls; a kind of ornament; कलापकावक्षमाला यथेयम् Ms.3.112.5.

The rope round an elephant's neck.

A zone or girdle (= कलाप); रशनाकलापकगुणेन वधूर्मकरध्वजद्विरदमाकलयत् Śi.9.45.

A sectarian mark on the forehead (विशेषक).

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कलापक/ कला-- m. ( कलापक)a band , bundle S3is3.

कलापक/ कला-- m. a kind of ornament MBh.

कलापक/ कला-- m. a string of pearls L.

कलापक/ कला-- m. the rope round an elephant's neck L.

कलापक/ कला-- m. a sectarian mark on the forehead L.

कलापक/ कला-- n. a series of four stanzas in grammatical connection( i.e. in which the government of noun and verb is carried throughout , contrary to the practice of closing the sense with each stanza e.g. Kir. xvi , 21-24 ) Sa1h. 558

कलापक/ कला-- n. = चन्द्रकL.

कलापक/ कला-- n. a debt to be paid when the peacocks spread their tails( कलापिनि[see कलापिन्below] काले देयम् ऋणम्Ka1s3. ) Pa1n2. 4-3 , 48.