काकु
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
काकुः, स्त्री, (कक लौल्ये + उण् ।) शोकभयादिभि- र्ध्वनिविकारः । इत्यमरः । १ । ६ । १२ ॥ (यथा, साहित्यदर्पणे । २ । २३ । “भिन्नकण्ठध्वनिर्धीरः काकुरित्यभिधोयते” । इति काकुं लक्ष्मीकृत्य उदाहरणं यथा, तत्रैव “गुरुपरतन्त्रतया वत दूरतरं देशमुद्यतो गन्तुम् । अलिकुलकोकिलललिते नैष्यति सखि ! सुरभि समयेऽसौ ॥ नैष्यति, अपि तु एष्यति एवेति- काक्वा व्यज्यते” ॥) जिह्वा । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
काकु स्त्री।
शोकादिना_विकृतध्वनिः
समानार्थक:काकु
1।6।12।2।1
आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तमुच्चैर्घृष्टं तु घोषणा। काकुः स्त्रियां विकारो यः शोकभीत्यादिभिर्ध्वनेः॥
पदार्थ-विभागः : , गुणः, शब्दः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
काकु¦ स्त्री कक--उण्।
१ शोकभीत्यादिभिर्ध्वनेर्विकारे, अल-ङ्कारप्रसिद्धे
२ विरुद्धार्थकल्पके नञादौ शब्देच।
“कामे-कान्ते सा रसिका काकुरुतेन” सा॰ द॰।
“प्रणिजगदुरकाकुश्रावकाःस्निग्धकण्ठाः” माघः। सा॰ द॰
“वक्तृबोद्धव्यवाक्यानामन्यसन्निधिवाच्ययोः। प्रस्तावदेशकालानां काकोश्चेष्टादिकस्य च। वैशिष्ट्यादन्यमर्थं या बोधयेत्साऽर्थसम्भवा” इति व्यञ्जनाहेतून् निर्द्दिश्य
“भिन्नकण्ठ-ध्वनिर्धीरैः काकुरित्यभिधीयते” काकुं लक्षयित्वाउदा॰
“गुरुपरतन्त्रतया वत दूरतरं देशमुद्यतो गन्तुम्। अलिकुलकोकिलललितैर्नैष्यति सखि! सुरभिसमयेऽसौ” नैष्यति अपि तर्हि ऐष्यत्येवेति काक्वा व्यज्यते” इत्युक्तम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
काकु¦ f. (-कुः)
1. Change of voice in fear, grief, &c.
2. Muttering, murmuring.
3. The tongue. E. कक् to deride, उण् affix, deriv. irr.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
काकुः [kākuḥ], f.
Change of the voice under different emotions, such as fear, grief, anger; 'काकुः स्त्रियां विकारो यः शोकभीत्यादिभिर्ध्वनेः' Ak. भिन्नकण्ठध्वनिर्धीरैः काकुरित्यभि- धीयते S. D. अलीककाकुकरणकुशलताम् K.222; कामे कान्ते सार- सिकाकाकुरुतेन Śi.6.76. (Hence)
A word of negation used in such a manner that it implies the contrary (affirmative), as in questions of appeal (in such cases intended meaning is suggested by a change of the voice.); cf. Pt.1.146.
Muttering, murmuring.
Tongue काकुर्जिह्वा सास्मिन्नुद्यत इति काकुदम् Mbh. on P.I.1.1.
Stress, emphasis.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
काकु f. a peculiar tone or change of the voice resulting from distress or fear or anger or grief etc. Un2. i , 1 Sa1h.
काकु f. a cry of sorrow , complaint , lamentation Vikr. 42
काकु f. stress , emphasis Naish.
काकु f. the tongue L.
काकु f. muttering , murmuring W. (See. शेवाकाकु.)