कापिल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कापिलः, पुं, (कपिलेन प्रोक्तं शास्त्रं वेत्ति अधीते वा इति अण् ।) साङ्ख्यशास्त्रज्ञः । इति हेमचन्द्रः ॥ (कपिलमधिकृत्य कृतो ग्रन्थः । अण् । कपिलाधि- कारेण कृत उपपुराणभेदः । यथा कूर्म्मपुराणे । “कापिलं मानवञ्चैव तथैवोशनसेरितम्” ॥) पिङ्गलवर्णः । तद्वति त्रि । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कापिल पुं।
साङ्ख्यशास्त्रज्ञः
समानार्थक:साङ्ख्य,कापिल
2।7।6।6।4
धीमान्सूरिः कृती कृष्टिर्लब्धवर्णो विचक्षणः। दूरदर्शी दीर्घदर्शी श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ॥ मीमांसको जैमिनीये वेदान्ती ब्रह्मवादिनि। वैशेषिके स्यादौलूक्यः सौगतः शून्यवादिनि। नैयायिकस्त्वक्षपादः स्यात्स्याद्वादिक आर्हकः। चार्वाकलौकायतिकौ सत्कार्ये सांख्यकापिलौ।
पदार्थ-विभागः : वृत्तिः, द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कापिल¦ त्रि॰ कापिलं तदुक्तशास्त्रं वेत्त्यधीते वाऽण्।
१ कपिल-शास्त्रज्ञे
२ तदध्येतरि च हेम॰। कपिलेन प्रोक्तम् अण्तस्येदं वा अण्।
३ कपिलप्रोक्ते
४ तत्सम्बन्धिनि शास्त्रेन॰ कपिलशब्दे तत्प्रोक्तविषया दर्शिताः।
“मार्गज्ञाःकापिलाः सांख्याः” भा॰ शा॰
३०
३ ।
“बुद्धिश्चपरमा यत्र कापिलानां महात्मनाम्”
“पितु र्नियो-गाज्जग्राह शुको धर्म्मभृतां वरः। योगशास्त्रं च निखिलंकापिलञ्चैव भारत!” भा॰ शा॰
३२
७ अ॰। स्वार्थेऽण्।
५ षिङ्गलवर्ण्णे पु॰
६ तद्वति त्रि॰ भरतःकपिलमधिकृत्य कृतोग्रन्थः अण्।
६ कपिलाधिकारेण कृतेउपपुराणभेदे
“अन्यान्युपपुराणानि मुनिभिः कथितानितु” इत्युपक्रम्य
“कापिलं मानवञ्चैव तथैवोशनसेरितम्”। हेमा॰ दा॰ ख॰ कूर्म्मपु॰ उपपुराणगणने उक्तम्
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कापिल¦ mfn. (-लः-ली-लं) Of a tawny colour. m. (-लः)
1. A follower of the Sankhya system of philosophy. E. कपिल the founder of the school, and अण् affix.
2. Tawny, (the colour.) E. अण् pleonastic added to कपिल, q. v.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कापिल [kāpila], a. (-ली f.)
Peculiar or belonging to Kapila.
Taught by, or derived from, Kapila; योग- शास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत Mb.12.325.4.
लः A follower of the Sāṅkhya system of philosophy propounded by Kapila.
Tawny colour.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कापिल mf( ई)n. (fr. कपिल) , peculiar or belonging to or derived from कपिलMBh. R.
कापिल mf( ई)n. of a tawny or brownish colour L.
कापिल m. a follower of the teacher कपिल, follower of the सांख्यsystem of philosophy (founded by कपिल) MBh. xii Ka1vya7d. Hcar.
कापिल m. a tawny colour L.
कापिल n. N. of wk. by कपिल(= साङ्ख्य, or according to others an उप-पुराण) Pan5car.
कापिल n. (with तीर्थ)N. of a तीर्थSkandaP. KapSam2h.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Kāpila : nt.: Name of a Varṣa.
One of the seven Varṣas of the Kuśadvīpa (saptamaṁ kāpilaṁ varṣaṁ saptaite varṣapuñjakāḥ) 6. 13. 13, 9.
_______________________________
*2nd word in left half of page p653_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Kāpila : nt.: Name of a Varṣa.
One of the seven Varṣas of the Kuśadvīpa (saptamaṁ kāpilaṁ varṣaṁ saptaite varṣapuñjakāḥ) 6. 13. 13, 9.
_______________________________
*2nd word in left half of page p653_mci (+offset) in original book.