कालञ्जर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालञ्जरः, पुं, (कालं जरयति । काल + जॄ + णिच् + अच् । बाहुलकात् मुम् ।) योगिचक्रमेलकम् । (कालं मृत्युं जरयतीति ।) भैरवः । (कालेन जीर्य्यति । जॄ + अच् ।) पर्व्वतविशेषः । इति मेदिनी ॥ (यथा, महाभारते ३ । तीर्थयात्रा- पर्व्वणि ८५ । ५६ । “अत्र कालञ्जरं नाम पर्व्वतं लोकविश्रुतम् । तत्र देवह्रदे स्नात्वा गोसस्रफलं लभेत्” ॥) देशविशेषः । इति धरणी ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालञ्जर¦ पु॰ कालं जरयति जृ--णिच्--अच् बा॰ मुम्। पर्वत-भेदे
“सप्त व्याधा दशार्णेषु मृगाः कालञ्जरे गिरौ” भार॰पितृकल्पगाथा। तन्माहात्म्यं भा॰ व॰
८५ अ॰
“तत्रकालञ्जरो नाम पर्ब्बतो लोकविश्रुतः। तत्र देवह्रदेस्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्। यः स्नातस्तापयेत्तत्र गिरौकालञ्जरे नृपः। स्वर्गलोके महीयेत नरोनास्त्यत्र संशयः। ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशाम्पते!”। तेनास्यंचित्रकूटपर्व्वतसान्निध्यं गम्यते। तत्र मासं कृतस्तानेदशाश्वमेधफलं यथोक्तम् भा॰ अनु॰
३५ अ॰ गङ्गा-यमुनयोस्तीर्थे तथा कालञ्जरे गिरौ। दशाश्वमेधाना-प्नोति तत्र मासं कृतोदकः”। ( अयञ्च भूमिमध्यस्थरेखातः प्राच्यां दिशि वर्त्तत यथाभा॰ व॰
८७ अ॰।
“पूर्व्वं प्राचीं दिश राजन्! राजर्षिगण-सेविताम्” इत्युपक्रम्य पूर्व्वदिक्स्थतीर्थकथने
“प्रयागमितिविख्यातं तस्माद्भरतसत्तम!। अगस्त्यस्य तु राजेन्द्र!तत्राश्रमवरो नृप। तत्तथा तापसारण्यं तापसैरुपशोभि-तम्। हिरण्यविन्दुः कथितो गिरौ कालञ्जरे महान्”। इत्युक्तेः। तीर्थपरत्वे अस्य क्लीवत्वमपि।
“कालञ्जरंप्रभासञ्च तथा वदरिकाश्रमः” इति काशी॰ भौमतीर्थकथने
६ अ॰ तथाप्रयोगात्।
२ योगिचक्रमेलके।
३ भैरधभेदेमेदि॰।
४ देशभेदे धर॰। स च कालञ्जरगिरिरूपजनपदा-वधिभूतः। ततो भवादौ रोपधत्वात् प्राग्वर्त्तित्वाच्चवुञ्। कालरञ्जक तद्भवे त्रि॰। कालं मृत्युं जरयतिजृ--बा॰ खच्।
५ कालस्य मृत्योर्जारके त्रि॰।
“इन्द्रि-याणां हि सर्व्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृतिः। आत्मनःसम्प्रदानेन मर्त्त्योमृत्युमुवाश्नुते। आहत्य सर्वसङ्कल्पान्सत्वे चित्तं निवेशयेत्। सत्वे चित्तं समावेश्य ततःकालञ्जरो भवेत्” भा॰ शा॰
२४ अ॰। कालं मृत्युं जरयति। मृत्युञ्जये
६ शिवे तस्य पत्नी ङीप् कालञ्जरी
७ चण्डिकायांस्त्री धर॰। स्वयं तज्जारकत्वे तु टाबेवेति भेदः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालञ्जर¦ m. (-रः)
1. A name of SIVA.
2. The name of a rock in Bun- delk'hand, the modern Kallinjer.
3. The adjacent country.
4. An assembly or collection of religious medicants; Kallinjer is one of the places at which such assemblies meet, being enumerated in the Vedas amongst the Tapasyast'hanas, or spots adapted to pra- ctices of austere devotion. f. (-रा or -री) An appellation of DURGA, E. काल in the second case, time or death, and जर who makes old, or causes to decay; irregularly deduced from the causal of जॄ to become old.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालञ्जरः [kālañjarḥ], 1 N. of a mountain and adjacent country (modern Kallinjar); तस्मात्कालञ्जरगिरौ गत्वा Ks.111.7.
An assembly of religious mendicants.
An epithet of Śiva. -रा or -री An epithet of Durgā.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालञ्जर m. N. of a sacred mountain in Bundalkhand (the modern Kallinjer , a spot adapted to practices of austere devotion) MBh. Hariv. etc.
कालञ्जर m. ( pl. )N. of the people living near that mountain Pa1n2. 4-2 , 125 Ka1s3.
कालञ्जर m. an assembly or meeting-place of religious mendicants L.
कालञ्जर m. N. of शिवL.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--Mt. on the north base of Meru. Here was born Bharata as deer; फलकम्:F1: भा. V. १६. २६; 8-३०; Br. III. १३. १००; Vi. II. 2. ३०.फलकम्:/F sacred to काली. फलकम्:F2: M. १३. ३२.फलकम्:/F Here were reborn the seven sons of कौशिक as deer; remembering their past birth, [page१-362+ ३२] they practised योग; फलकम्:F3: Ib. २०. १५; २१. 9 and २८.फलकम्:/F sacred to पितृस्; फलकम्:F4: Ib. २२. २४; वा. ७७. ९३.फलकम्:/F the best of hills where श्वेत took his अवतार् (कालम् जरयिष्यामी)। फलकम्:F5: वा. २३. २०४.फलकम्:/F