कालीयक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालीयकम्, क्ली, (कालीय + स्वार्थे कन् । कालीयमिव कायति वा । कै + कः ।) कालिया इति ख्यातं पीतवर्णसुगन्धिकाष्ठम् । इत्यमरटीकासारसुन्दरी ॥ (यथा, महाभारते २ । ५१ । १० । “चन्दनागुरुकाष्ठानां भारान् कालीयकस्य च । चर्म्मरत्नमुवर्णानां गन्धानाञ्चैव राशयः” ॥) तत्पर्य्यायः । जायकं २ कालानुसार्य्यं ३ । इत्यमरः । २ । ६ । १२६ ॥ जावकम् ४ । इति टीकासर्व्वस्वम् ॥ कालेयम् ५ वर्णकम् ६ कान्तिदायकम् ७ । इति भरतधृतव्याडिः ॥ राजनिर्घण्टोक्तगुणपर्य्यायौ पी- तचन्दनशब्दे द्रष्टव्यौ ॥ कृष्णचन्दनम् । तत्पर्य्यायः । कालीयम् २ कालिकम् ३ हरिप्रियम् ४ । इति शन्दचन्द्रिका ॥ दारुहरिद्रा । इति राजनिर्घण्टः ॥ (अस्य व्यवहारो यत्र तद्यथा, “सालसाराज- कर्णस्वदिरकदरकालस्कन्धक्रमुकभूर्जमेष शृङ्गीति निशचन्दनकुचन्दनशिंशपा शिरीषासनधवार्ज्जु- नतालशाकनक्तमालपूतीकाश्वकर्णागुरूणि काली- यकञ्चेति” ॥ इति सुश्रुते सूत्रस्थाने । ३८ च्यध्यायः ॥)
कालीयकः, पुं, (कालीय + सज्ञायां स्वार्थे वा कन् ।) दारुहरिद्रा । इति शब्दरत्नावली ॥ (अस्य पर्य्याया यथा, -- “दार्व्वी दारुहरिद्रा च पर्ज्जन्यापर्ज्जनीति च । कटङ्कटेरी पीता च भवेत् सैव पचम्पचा ॥ सैवकालीयकः प्रोक्तस्तथा कालेयकोऽपि च । पीतद्रुश्च हरिद्रुश्च पीतदारुकपीतकम्” ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे प्रथमे भागे ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालीयक पुं।
दारुहरिद्रा
समानार्थक:पीतद्रु,कालीयक,हरिद्रव,दार्वी,पचम्पचा,दारुहरिद्रा,पर्जनी
2।4।101।2।3
ऋष्यप्रोक्ताभीरुपत्रीनारायण्यः शतावरी। अहेरुरथ पीतद्रुकालीयकहरिद्रवः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, लता
कालीयक नपुं।
सुगन्धद्रव्यभेदः
समानार्थक:जायक,कालीयक,कालानुसार्य
2।6।126।1।1
कालीयकं च कालानुसार्यं चाथ समार्थकम्. वंशिकागुरुराजार्हलोहकृमिजजोङ्गकम्.।
: नलीनामकगन्धद्रव्यम्, अञ्जनकेश्याख्यद्रव्यम्, नखाख्यगन्धद्रव्यम्, लाक्षा, लवङ्गम्, अगरु, मङ्गल्या, रालः, दशाङ्गादिधूपः, सिल्हाख्यगन्धद्रव्यम्, सरलद्रवः, कस्तूरी, फलकर्पूरः, कर्पूरम्, चन्दनः, लेपविशेषः, गात्रानुलेपयोग्यसुगन्धिद्रव्यम्, पटवासादिक्षोदचूर्णाः, द्रव्यभावितवस्तु, गन्धपुष्पोपचारः, पटवासकचूर्णः, स्नानीयादि_गन्धद्रव्यम्
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, अचलनिर्जीववस्तु
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालीयक¦ न॰ कालीयमिव कायति--कै--क। कालानुसार्य्येसुगन्धिकाष्ठे (कलम्बक) अमरः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालीयक¦ n. (-कं)
1. A yellow fragrant wood, perhaps a species of aloe wood.
2. A dark kind of Sandal wood. m. (-कः) A species of tur- meric. (Curcuma zanthorhiza:) see दारुहरिद्रा। E. कन् added to the last, of a black or blackish hue; also कालीय, कालेय, &c.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालीयकः [kālīyakḥ] कम् [kam], कम् A species of aloe wood.
A kind of turmeric.
Yellow sandal. ... गात्राणि कालीयकचर्चितानि Ṛs.4.5. Here comm. मणिराम says, 'कालीयकेन जायकेन.
A dark kind of sandal wood.
Saffron; कालीयक- क्षोदविलेपनश्रियम् Śi.12.14.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कालीयक n. = कालियकMBh. R. Sus3r. etc.
कालीयक mn. a kind of turmeric (Curcuma xanthorrhiza) L.
कालीयक m. N. of a नाग(different fr. कालिय) MBh. i , 1555.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Kālīyaka : m.: A mythical serpent.
Son of Kadrū, listed among her sons by Sūta at the request of Śaunaka 1. 31. 10, 2.
_______________________________
*4th word in left half of page p12_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Kālīyaka : m.: A mythical serpent.
Son of Kadrū, listed among her sons by Sūta at the request of Śaunaka 1. 31. 10, 2.
_______________________________
*4th word in left half of page p12_mci (+offset) in original book.