कुडव
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुडवः, पुं, (कुण्डति परिमाति अनेनास्मिन् वा । कुड + कवन् ।) परिमाणविशेषः । (यथा, आर्य्या- सप्तशत्थाम् । १३० । “उपनीय कमलकुडवं कथयति समयश्चिकित्सके हलिकः” ॥) स तु प्रस्थ- चतुर्थांशः । इति लीलावती ॥ वैद्यकमते विप्र- सृतपरिमाणम् । द्वात्रिंशत्तोलकमिति यावत् । तत्पर्य्यायः । अञ्जलिः २ अष्टमारम् ३ शरावार्द्धम् ४ । इति परिभाषा ॥ (यदुक्तं वैद्यकपरिभाषायाम् ॥ “रत्तिकादिषु मानेषु यावन्न कुडवो भवेत् । शुष्कद्रवार्द्रयोश्चापि तुल्यमानं प्रकीर्त्तितम्” ॥ “प्रसृतिभ्यामञ्जलिः स्यात् कुडवोऽर्द्धशरावकः ॥ अष्ठमानञ्च स ज्ञेयः” । इति शार्ङ्गधरस्य पूर्ब्ब- खण्डे । १ अः ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुडव पुं।
परिमाणः
समानार्थक:आढक,द्रोण,खारी,वाह,निकुञ्चक,कुडव,प्रस्थ,मात्रा
2।9।89।1।1
कुडवः प्रस्थ इत्याद्याः परिमाणार्थकाः पृथक्. पादस्तुरीयो भागः स्यादंशभागौ तु वण्टके॥
: मानार्थः, माननाम, रजतरूप्यकम्, ताम्रकृतकार्षापणः, घटिताघटितहेमरूप्यकम्, ताम्रादिधातोर्रूप्यकम्, आहतरूप्यकहेमादिः, हस्तपरिमाणः, वितस्तपरिमाणः, रूप्यकम्, मानः
पदार्थ-विभागः : , गुणः, परिमाणः
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुडव¦ m. (-वः) A measure of grain, wood, iron, &c. the fourth part of a Prast'ha, described by some as a vessel four fingers wide, and as many deep, and containing twelve Prakritis or handfuls: it is also said to contain thirteen and a half cubic Angulas; or to be a finger and half deep, and three fingers each length and breadth. In medicine it is equal to two Prakritis or thirty-two Tolakas. E. कुड् to heap, कवन् affix; also कुडप and कुटप।
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुडव mn. a measure of grain or of wood or of iron etc. (4th part of a प्रस्थ, described by some as a vessel four fingers wide and as many deep and containing 12 प्रकृतिs or handfuls ; also said to contain 13 1/2 cubic अङ्गुलs , or to contain 64 cubic अङ्गुलs [ S3a1rn3gS. ], or to be a finger and a half deep and three fingers each in length and breadth ; it med. it is equal to two प्रकृतिs or thirty-two तोलकs) MBh. Jyot. VarBr2S. etc.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुडव पु.
(न.) अनाज, लकड़ी अथवा लोहे की माप का नाम, प्रस्थ का चतुर्थ भाग=32पल, वैखा.श्रौ.सू. 1.7-1०. कालातिक्रम कुडव 203 कुणपतन्त्र (कुणपस्य तन्त्रम्) [कौणपतान्त्रि] एक तकनीक का नाम, बौ.श्रौ.सू. 2०.13ः26, उपांशु याग के बारे में, आज्य तन्त्र एवं औषधतन्त्र से इसकी तुलना की गई है।