कुद्दाल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुद्दालः, पुं, (कुं भूमिं दालयति । कु + दल् + णिच् + अण् । पृषोदरात् द्वित्वे साधुः ।) कोविदार- वृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । २२ ॥ (यथास्य पर्य्यायाः । “कोविदारश्चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः । कुण्डलीताम्रपुष्पश्च स्मन्तकः स्वल्पकेशरी” ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे १ भागे ॥ गुणा- श्चास्य काञ्चनारशब्दे उक्ताः ॥) भूमिदारणास्त्रम् । इति मेदिनी ॥ कोदाल इति भाषा । (यथा महाभारते । ३ । १०७ । २३ । “समासाद्य विलं तच्चाप्यखनन् सगरात्मजाः । कुद्दालैर्ह्रेषुकैश्चैव समुद्रं यत्नमास्थिताः” ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुद्दाल पुं।
कोविदारः
समानार्थक:कोविदार,चमरिक,कुद्दाल,युगपत्रक
2।4।22।2।3
उदुम्बरो जन्तुफलो यज्ञाङ्गो हेमदुग्धकः। कोविदारे चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, वृक्षः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुद्दाल¦ पु॰ कुं भूभिं दलति दल--अण् उप॰ स॰ पृषो॰। चो-विदारे वृक्षे अमरटी॰
२ भूभिदारणास्त्रे (कोदाल) मेदि॰।
“समासाद्य बिलं तच्चाप्यखनन् सागरात्मजाः। कुद्दालैर्ह्रेषुकैश्चैव समुद्रं यत्नमास्थिताः” भा॰ व॰
१०
७ अ॰।
“कुद्दालं दात्रपिटकं प्रकीर्ण्णं कांस्यभाजनम्” भा॰ शा॰
२२
८ अ॰। हस्त्यादि॰ बहुव्रीहौ एतत्पूर्व्वस्य पादस्यनान्त्यलोवः कुद्दालपादः। स्वार्थे क। कुद्दालक तत्रार्थे।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुद्दाल¦ m. (-लः)
1. A mountain ebony, (Bauhinia variegata, &c.) also काञ्चन।
2. A kind of spade or hoe. E. कु the earth, and दल to divide, with उत् prefixed, and अण् affix or with दॄ to divide, कुद्दार; also कुदाल, &c.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुद्दाल m. id. L.
कुद्दाल mn. a kind of spade or hoe L.