कुन्दुरु
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुन्दुरुः, पुं, स्त्री, (कुं भूमिं उनत्ति । उन्द् + जत्र्वा- दित्वात् निपातनात् साधुः ।) स्वनामख्यातसुग- न्धिद्रव्यम् । यस्य निर्यासे कुन्दुरुखोटि इति ख्यातिः । तत्पर्य्यायः । पालङ्क्या २ मुकुन्दः ३ कुन्दः ४ । इत्यमरः । २ । ४ । १२१ ॥ पालङ्की ५ मुकुन्दुः ६ कुन्दुः ७ कुन्दुरः ८ । इति तट्टीकायां भरतः ॥ कुन्दुरुकः ९ सौराष्ट्रः १० शिखरी ११ कुन्दकः १२ तीक्ष्णः १३ गोपुरकः १४ बहुगन्धः १५ पालिन्दः १६ भीषणः १७ तीक्ष्णगन्धः १८ बली १९ । इति जटाधरः ॥ अपि च । “कुन्दुरुस्तु मुकुन्दः स्यात् सुगन्धः कुन्द इत्याप । कुन्दुरुर्म्मधुरस्तिक्तस्तीक्ष्णस्त्वच्यः कटुर्हरेत् । ज्वरस्वेदग्रहालक्ष्मीमुखरोगकफानिलान्” ॥ इति भावप्रकाशः ॥ अस्य गुणाः । मधुरत्वम् । तिक्तत्वम् । कफपित्तार्त्तिदाहनाशित्वञ्च । अस्य पानलेपनयोर्गुणः । शिशिरत्वम् । प्रदरामयशान्ति कारित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अलक्ष्मीरक्षो- ज्वरनाशित्वम् । इति राजवल्लभः ॥ (अस्य व्यवहारो यथा वैद्यकचक्रपाणि-संग्रहे ऽष्टादशशतिकप्रसारणी तैले ॥ “कर्पूरं कुन्दुरुनिशालवङ्गध्यामचन्दनम्” ॥ * ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुन्दुरु पुं।
कुन्दुरुः
समानार्थक:पालङ्क्या,मुकुन्द,कुन्द,कुन्दुरु
2।4।121।2।5
एलावालुकमैलेयं सुगन्धि हरिवालुकम्. वालुकं चाथ पालङ्क्यां मुकुन्दः कुन्दकुन्दुरू॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, वृक्षः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुन्दुरु¦ पुंस्त्री कुं भूमिमुनत्ति उन्द--जत्र्वा॰ नि॰। स्वनाम-ख्याते गन्धद्रव्यभेदे अमरः।
“कुन्दुरुर्मधुरस्तीक्ष्णस्तिक्तस्त्वच्यः कटुर्हरेत्। ज्वरस्वेदग्रहालक्ष्मीमुखरोगकफा-निलान्” भावप्र॰। स्वार्थे क। तत्रैव पुंस्त्री राजनि॰। स च तुश्रुते एलादिगणे पठितः। स च गणो यथा(
“एलातगरकुष्ठमांसीध्यामकत्वक्पत्रनागपुष्पप्रियङ्गुहरे-णुका व्याघ्रनखशुक्तिचण्डास्थौणेयकश्रीवेष्टकचोचचोरक-बालकगुग्गुलुसर्जरसतुरष्क्रकुन्द रुकाऽगुरुस्पृक्को शीरभद्र-दारुकुङ्कुमानि पुन्नागकेशरञ्चेति। एलादिको वातकफौनिहन्याद्विषमेव च। वर्ण्णप्रसादनः कण्डूपिटकाको-ठनाशनः”। [Page2103-a+ 38]
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुन्दुरु¦ mf. (-रुः) The resin of the Boswellia thurifera, gum olibanum or frankincense. E. क BRAHMA, उन्द to moisten, (to bedew with incense in sacrifice,) रु affix, उक inserted. m. (-रुः) A rat: see कुन्दु।
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुन्दुरु mf. Boswellia thurifera VarBr2S. lvii , 5
कुन्दुरु mf. the resin of that plant (Olibanum).