कुमारिका
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुमारिका, स्त्री, (कुमारयति आनन्देन क्रीडति । कुमार + णिच् + ण्वुल् + टाप् अत इत्यम् ।) कुमा- री । इति शब्दरत्नावली ॥ नवमल्लिका । इति रत्नमाला ॥ भारतवर्षस्य खण्डविशेषः । यथा, -- “वर्णव्यवस्थितिरिहैव कुमारिकाख्ये शेषेषु चान्त्यजजना निवसन्ति सर्व्वे” ॥ इति सिद्धान्तशिरोमणौ गोलाध्यायः ॥ स्थूलैला । इति राजनिर्घण्टः ॥ (ओषधिविशेषः । घृत- कुमारी इति ख्याता । अस्या व्यवहारो यथा त्रैलोक्यचिन्तामणिरसे द्रष्टव्यः । “खल्वे द्रवेणैव कुमारिकायाः” । इति रसेन्द्रसारसङ्ग्रहे वातव्याध्यधिकारे । नेत्रमण्डलस्थप्रतिविम्बविशेषः । यथा, -- “दृष्टा यस्य विजानीयात् पन्नरूपां कुमारिकाम् । प्रतिच्छायामयोमक्ष्णो र्नैनमिच्छेच्चिकिस्तितुम्” ॥ इति चरके इन्द्रियस्थाने ७ अध्याये ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुमारिका¦ स्त्री कुमारी--स्वार्थे क संज्ञायां कन्, कुमार-ण्वुल् वा।
१ अनूढकन्यायाम्
२ नवमल्लिकायां
३ स्थू-लैलायां रत्नमा॰।
४ घृतकुमार्य्यां
५ कुमारीशब्दार्थे। भारतवर्षस्य नवसु खण्डेषु
६ खण्डभेदे यथाह सि॰ शि॰।
“ऐन्द्रं कशेरुशकलं किल ताम्रपर्ण्णमन्यद्गभस्तिमदनश्चकुमारिकाख्यम्। नागञ्च सौम्यमिह वारुणमन्त्यखण्डंगान्धर्व्वसंज्ञमिति भारतवर्षमध्ये। वर्ण्णव्यवस्थितिरि-हैव कुमारिकाख्ये शेषेषु चान्त्यजजनाः निवसन्ति सर्वे” कशेरुशब्दे
१८
३५ पृ॰ विवृतिः
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुमारिका¦ f. (-का)
1. A girl from ten to twelve years old, or generally a virgin.
2. Double jasmin.
3. A division of the known continent.
4. Large cardamoms.
5. An insect, (Spex Asiatica:) see कुमारी, कन् being added.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुमारिका [kumārikā] कुमारी [kumārī], कुमारी 1 A young girl, one from 1 to 12 years old.
A maiden, virgin; त्रीणि वर्षाण्युदीक्षेत कुमार्यृतुमती सती Ms.9.9;11.59; व्यावर्ततान्योपगमात्कुमारी R.6.69.
A girl or daughter in general.
N. of Durgā.
N. of several plants (Mar. कोरफड, कर्टौली, कांटेशेवंती, बटमोगरा इ.)
N. of Sītā.
Large cardamoms.
The southern extremity of the Indian peninsula (cf. the modern name Cape Comorin).
Comp. पुत्रः the son of an unmarried woman.
N. of Karṇa. -पुरम् a gymansium or a girl's apartment. अपुंस्त्वमप्यस्य निशम्य च स्थिरं ततः कुमारीपुरमुत्ससर्ज तम् Mb.4.11.12; Kau. A. यदि कुमारीपुरप्रवेशाभ्युपायं नावबुध्यसे Dk.2. -श्वशुरः the father-in-law of a girl defiled before marriage.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुमारिका f. a girl from ten to twelve years old , virgin AV. Ta1n2d2yaBr. MBh. etc.
कुमारिका f. a female servant VarBr2S.
कुमारिका f. an insect (Sphex asiatica) L.
कुमारिका f. double jasmine (Jasminum Sambac) L.
कुमारिका f. large cardamoms L.
कुमारिका f. N. of a part of भारत-वर्ष(a division of the known continent) VP.
कुमारिका f. N. of a river Hcat.
कुमारिका f. of रकSee.