कुवलयापीड
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुवलयापीडः, पुं, (कुवलयं उत्पलं आ सम्यक् पीड- यति । कुवलयं सर्व्वं भूवलयं आपीडयति वा आ + पीड् + अच् ।) कंसस्य हस्तिरूपो दैत्य- विशेषः । इति श्रीभागवतम् ॥ (यथा, हरिवंशे १०५ । २६-२७ । “शकुनिं केशिनञ्चैव यमलार्ज्जुनकावपि । नागं कुवलयापीडं चानूरं मुष्टिकं तथा ॥ कंसञ्च बलिनां श्रेष्ठं सगणं देवकीसुतः । निहत्य गोपवेशेन क्रीडयामास केशवः” ॥ कुवलयं नीलोत्पलं आपीडः भूषणं यस्य इति व्युत्पत्या नीलोत्पलालङ्कृतो जनः ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुवलयापीड¦ त्रि॰ कुवलयमापीडः भूषणं यस्य। नीलोत्-पलभूषणवति
१ जने कंसासुरस्य हस्तिरूपधारिणि
२ दैत्य-भेदे पु॰।
“नागं कुवलयापीडं चाणूरं मुष्टिकं तथा। कंसञ्च बलिनां श्रेष्ठं सगणं देवकीसुतः। न्यहनत्गोपवेशेन क्रीडासक्तोहि केशवः” हरिवं॰
१०
६ अ॰
“राजाकुवलयापीडः समाजद्वारि कुञ्जरः। तिष्ठत्विति समाज्ञाप्यप्रेक्षागारमुपाययौ” हरि॰
८६ अ॰
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कुवलयापीड/ कुवलया m. N. of a prince(= या-दित्य) Ra1jat. iv , 362 ff.
कुवलयापीड/ कुवलया m. N. of a दैत्य(who , changed to an elephant , became the vehicle of कंस) Hariv. Gi1t.
कुवलयापीड/ कुवलया m. N. of an elephant Katha1s. cxiii , 19.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--the state elephant of कंसा. When कृष्ण came to the मल्लरङ्ग or the wrestlers’ arena, it was ordered that this elephant should be stationed at the gate of the arena to attack him. When कृष्ण entered the अरङ्ग, the mahout अम्बष्ठ led the animal against him, when कृष्ण took hold of its tail, and whirling it round and round, hit its front when it died with the keeper. He seized its tusks and entered the enclosure in glee. At this कम्सा was perturbed; its keeper was killed by राम. भा. X. ३६. २४ [1], २५; ३७. १५; ४३. 1-१८; Br. II. ७३. १००; वा. ९८. १०१; Vi. V. १२. २१; १५. ११, १७; २०. २३, ३२-42; २९. 5.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
KUVALAYĀPĪḌA : Name of the elephant posted at the gates of Mathurāpurī to kill Śrī Kṛṣṇa and Balabhadrarāma, who went there to witness the dhanuryajña. But, they killed the elephant.
Raṅgadvāraṁ samāsādya
Tasmin nāgamavasthitam /
Apaśyat Kuvalayāpīḍaṁ
Kṛṣṇo smbaṣṭhapracoditam //
(Bhāgavata, Daśama Skandha, Chapter 48, Verse 2).
_______________________________
*1st word in right half of page 448 (+offset) in original book.