कुष

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कुष ग निष्कर्षे । इति कविकल्पद्रुमः । (क्र्यां -- परं -- सकं -सेट् ।) ग कुष्णाति चुकोष । निष्कर्ष इयत्तापरिच्छेदः । तूलैरवकुष्णातीति वोपदेवः ॥ निष्कर्षोऽन्तःप्रकाशनमिति गोविन्दभट्टः ॥ “ततो- ऽकुष्णाद्दशग्रीवः क्रुद्धः प्राणान् वनौकसाम्” । इति भट्टौ अनेकार्थत्वांन्निष्कोषणार्थः । इति दुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कुष¦ निष्कर्षे क्र्यादि॰ पर॰ सक॰ सेट्। कुष्णाति अकोषीत्। निरस्तु वेट् निरकोषीत् निरकुक्षत्। चुकोष। निष्कर्षश्चेहइयत्तापरिच्छेदः, मध्यस्थितस्य, वस्तुनो बहिर्निःसार-णञ्च।
“शिवाः कुष्णान्ति मांसानि”
“ततोऽकुष्णात् दश-ग्रीवः क्रुद्धः प्राणान् वनौकसाम्” भट्टिः। क्त्वा सेट्कित्।
“कुषित्वा जगतां सारम्” भट्टिः कर्म्मकर्त्तरिसार्व धातुके श्यन् वा प॰। कुष्यति ते वा पादः। आ-र्द्धधातुके तु न परैस्मपदम् श्यन्सन्नियोमशिष्टत्वात्कोषिषीष्ट पादः। अनु + सादृश्येन बर्निस्मारणे तूलेनानुकुष्णातिअभि + आभिमुख्येन निःसारणे
“न बालकर्ण्णनासास्रोतोदशनविवराण्यभिकुष्णोयात्” सुश्रुतःअव + अधोनिःसारणे तूलैरवकुष्णाति सि॰ कौ॰। निर् + निष्कासने। निरकुक्षत् निरकोषीत्
“निष्क्रोष्टा नि-ष्कोषिता।
“निष्कोषितव्यान्निष्कोष्टु प्राणान् दशमु-खात्मजात्। आदाय परिधं तस्थौ बलान्निष्कुषित-द्रुमः” भट्टिः
“कीटनिष्कुषितं धनुः” भट्टिः
“उपान्तयोर्निष्कुषितं विहङ्गैः” रघुः। आर्षे तु गणव्यत्ययोऽपिक्वचित् दृश्यते
“यमपुरुषा अयस्मयैरग्नितप्तैः संदंशंस्त्वचिनिष्कुषन्ति” भाग॰

५ ।

२६ ।

१९ ।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

कुष¦ r. 9th cl. (कुष्णाति)
1. To expel, to force or draw out, to extract.
2. To test, to assay.
3. To shine. With अव to prove, to display; with निर to extract.