कृतदास
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कृतदासः, पुं, (कृतः विहितः कृतनियमो वा दासः ।) नारदोक्तपञ्चदशदासान्तर्गतदासविशेषः । स तु केनचिन्निमित्तेन एतावत्कालपर्य्यन्तं तवाहं दास इति कृतसमयः । इति क्रमसंग्रहः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कृतदास¦ पु॰ कर्म्म॰। एतावत्कालं त्वद्दास इत्यभ्यु गमितेपञ्चदासदासान्तर्गते दासभेदे दासाश्च पञ्चदशविधाःमिता॰ दर्शिता यथा
“गृहजातस्तथा क्रीतोलब्धोदायादुपागतः। अनाका-लभृतस्तद्वदाहितः स्वामिना च यः। मोक्षितोमह-तश्चर्णाद्युद्धप्राप्तः पणेजितः। तवाहमित्युपगतः प्र-व्रज्यावसितः कृतः। भक्तदासञ्च विज्ञेयस्तथैव बडबाहृतः। विक्रेता चात्मनः शास्त्रे दासाः पञ्चदश स्मृताः” या॰। [Page2179-a+ 38]
“गृहे दास्यां जातो गृहजातः
१ क्रीतो मूल्येन
२ । लब्धः
३ प्रतिग्रहादिना। दायादुपागतः पित्रादिदासः
४ । अना-कालभृतो दुर्भिक्षे योदासत्वाय मरणाद्रक्षितः
५ । आ-हितः स्वामिना धनग्रहणेनाधितां नीतः
६ । ऋणमो-चनेन दासत्वमभ्युपगतः ऋणदासः
७ । युद्धप्राप्तः समरेवि-जित्य गृहीतः
८ । पणेजितः यद्यस्मिन् विवादे पराजितोऽहन्तदा त्वद्दासो भवामीति परिभाष्य जितः
९ । तवाह-मित्युपगतः तवाहन्दास इनि स्वयम्प्रतिपन्नः
१० । प्रव्र-ज्यावसितः प्रव्रज्यातश्च्युतः
११ । कृतः एतावत्कालं त्वद्दासइत्यभ्युपगमितः
१२ । भक्तदासः सर्वकालम्भक्तार्थमेव दास-त्वमभ्युपगम्य यः प्रविष्टः
१३ । बडवाहृतः बडवा गृहदा-सी तया हृतस्तल्लोभेन तामुद्वाह्य दासत्वेन प्रविष्टः
१४ । य आत्मानं विक्रीणीते स आत्मविक्रेता”
१५ । इत्येवम्पञ्चदश प्रकारा” ः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कृतदास¦ mf. (-सः-सी) A self-engaged servant, a hired servant. E. कृत made, (spontaneously,) and दास a slave.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
कृतदास/ कृत--दास m. one who offers himself as a servant for a certain time.