छेद्य

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

छेद्य¦ त्रि॰ छेत्तुं योग्यः कर्म्मणि योग्यार्थे ण्यत्। भेत्तुंयोग्ये
“शीर्षच्छेद्यमतोऽहं त्वाम्” भट्टिः। छेद्याक्षिरोगप्रतिषेधोपायाः सुश्रुतोक्ता यथा
“अथात-श्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः। स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः। संरोषयेत्तु नयनं भिषक्चूर्णैस्तुलावणैः। ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम्। अर्म्म यत्र बलीजातं तत्रैतल्लगयेद्धिषक्। अपाङ्गं प्रे-क्षमाणस्य वडिशेन समाहितः। मुचुण्ड्यागृह्य मे-धावी सूचीसूत्रेण वा पुनः। नचोत्तापयता क्षिपंकार्य्यमभ्युन्नतं तु तत्। शस्त्रपातभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्रा-हयेद्दृदम्। ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम्। उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत्। विमुक्तंसर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात्। नीत्वा कनीनकीपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम्। चतुर्भागस्थिते मांसेनाक्षि व्यापत्तिमर्क्षति। कनीनकबधादस्रं नाडी चाप्यु-पजायते। हीनच्छेदात्पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेबाधिगच्छति। अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम्। छि-न्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम्। प्रतिसा-रणमक्ष्णोस्तु ततः कार्य्यमनन्तरम्। यवनालस्य चूर्णेनत्रिकटोर्ल्लवणस्य च। स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात्कशलो भिषक्। देशर्त्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथा-हितम्। व्रणवत् संविधानन्तु तस्य कुर्य्यादतःपरम्। त्र्यहान्मुक्त्वा करम्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत्। करञ्ज-वीजामलकमधुकैः साधितं पयः। हितमाश्च्योतनंशूले द्विरह्नः क्षौद्रसंयुतम्। मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वा[Page3002-a+ 37] कल्कैश्च मूर्द्धनि। प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टःप्रशस्यते। लैख्याञ्जनैरपहरेदर्म्मशेषं भवेद्यदि। अर्म्मचाल्यन्दधिनिभन्नीलं रक्तमथापि वा। धूसरन्तनु यच्चापिशुक्रवत्तदुपाचरेत्। चर्म्माभम्बहलं यत्तु स्नायुमांसघना-वृतम्। छेद्यमेव तदर्म्म स्यात्कृष्णमण्डलगञ्च यत्। विशुद्ध-वर्णमक्लिष्ट क्रियास्वक्षिगतक्लमम्। छिन्नेऽर्म्मणि भवे-त्सम्यग्यथास्वमनुपद्रवम्। सिराजाले सिरायास्तु कठि-नास्ताश्च बुद्धिमान्। उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण वडिशे-नावलम्बिताः। सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्तिभेषजैः। अर्म्मवन्मण्डलाग्रेण तासाञ्छेदनमिष्यते। रोगयोश्चैतयोः कार्य्यमर्म्मोक्तं प्रतिसारणम्। विधि-श्चापि यथादोषं लेखनद्रव्यसम्भृतः। सन्धौ संस्वेद्यशस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः। उत्तरे च त्रिभागे चवडिशेनावलम्बिताम्। छिन्द्यात्ततोऽर्द्धमग्रे स्यादश्रुनाडीह्यतोऽन्यथा। प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते। लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य मेषजम्। शङ्खंसमुद्रफेनञ्च मण्डूकीञ्च समुद्रजाम्। स्फटिकं कुरु-विन्दञ्च प्रबालाश्मन्तकन्तथा। वैदूर्य्योपलकं मुक्तामय-स्ताम्ररजांसि च। समभागानि सम्पिष्य सार्द्ध्वं श्चोतो-ऽञ्जनेन तु। चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे। संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत्सततं बुधः। अर्म्माणि पिडकां हन्यात्सिराजालानि तेन वैअर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽर्बुदमेव च। अभ्यन्तरंवर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते। वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्यसूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः। मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूलेछिन्द्याद्भिषग्वरः। ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रति-सारयेत्। स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत्सम्यक्शलाकया। क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि। तीक्ष्णैरुभ-यतो भागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत्। वितरेच्च यथादोष-माभष्यन्दक्रियाविधिम्। शस्त्रकर्म्मण्युपरते मासञ्चस्यात्सुयान्त्रतः”।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

छेद्य¦ mfn. (-द्यः-द्या-द्यं) To be cut or divided. n. (-द्यं) Amputation, exscis- sion. E. छिद् to cut, ण्यत् aff. छेत्तुं योग्यः कर्मणि योग्यार्थे ण्यत् |

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

छेद्य [chēdya], p. p. [छिद्-ण्यत्] To be cut or divided, divisible. -द्यम् Amputation.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

छेद्य mfn. to be cut or divided or split or cut off or mutilated Ya1jn5. ii , 215 MBh. i , 93 ; xii , etc.

छेद्य mfn. ri. cutting off , cutting , tearing (with teeth or nails) , v , 5733 (C) Sus3r. i , 5 , 1

छेद्य mfn. vi Sa1h. vi , 17

छेद्य mfn. See. कुड्य-, दुःक्क-, पत्त्र-, लघु-, संशय-.