ज्वालेश्वर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ज्वालेश्वर¦ पु॰ मत्स्यपु॰ उक्ते तीर्थभेदे। इति श्रीतारानाथतर्कवाचस्पतिभट्टाचार्य्यनिर्म्मितेवाचस्पत्ये जकारादिशब्दार्थसङ्कलनम्। [Page3183-a+ 36] झ( झकारो व्यञ्जनवर्णभेदोऽर्द्धमात्राकालोचार्य्यस्तस्यो-च्चारणस्थानं तालु आभ्यन्तरप्रयत्नः जिह्वामध्येन ता-लुनः स्पर्शः। बाह्यप्रयत्नाः संवारनादथोषामहाप्रा-णश्च। मातृकान्यासेऽस्य वामकराङ्गलीमूले न्यस्यता। अस्य ध्येयरूपं कामधेनुतन्त्रे उक्तं यथा
“झकारंपरमेशानि! कुण्डलीं मोक्षरूपिणीम्। रक्तविद्यु-ल्लताकारं सदा त्रिगुणसंयुतम्। पञ्चदेवमयं वर्णंपञ्चप्राणात्मकं सदा। त्रिविन्दुसहितं वर्णं त्रिशक्ति-सहितं तथा” वर्णोद्धारतन्त्रे तदधिष्ठातृदेवतारूपंयथा
“ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्व कमलानने!। सन्तप्तहेमवर्णाभां रक्ताम्बरविभूषिताम्। रक्तचन्दन-लिप्ताङ्गीं रक्तमाल्यविभूषिताम्। चतुर्द्दशभुजां देवींरत्नहारोज्ज्वलां पराम्। ध्यात्वा ब्रह्मस्वरूपां तांतन्मन्त्रं दशधा जपेत्”। तस्य वाचकशब्दाः वर्णाभि-धानतन्त्रे उक्ता यथा
“झोझङ्कारी गुहो मार्गीझर्झरोवायुः सस्वनः। अजेशो द्राविणी नादः पाशी जिह्वाजलं स्थितिः। विराजेन्द्रो धनुर्हस्तः कर्कशःनादजः कुहूः (कुजः)। दीर्थबाहूरसोरूपं ह्याकम्पितसुच-ञ्चलम्। दुर्मुखो नष्ट आत्मवान् विकटा कुच-मण्ड(ङ्ग)लः। कलहंसप्रिया वामा वामाङुलसु-पर्वकः। दक्षहासोऽट्टहासश्च पाण्यात्मा व्यञ्जनस्वरः” मात्रावृत्ते तस्य प्रथमविन्यासे फलमुक्तं वृ॰ र॰ टो॰
“प्रीतिंजो मित्रलाभं भयमरणकरौ झ्ञौ ठठौ खेददुःखे”।
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ज्वालेश्वर/ ज्वाले n. N. of a तीर्थMatsyaP. ( v.l. ) Reva1Kh.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--see जलेश्वर. M. १८८. ८० and ९४.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
JVĀLEŚVARA : See under Tripura.
_______________________________
*3rd word in right half of page 359 (+offset) in original book.