त्रिमधु
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्रिमधु, क्ली, (त्रयाणां मधूनां मधुराणां समा- हारः ।) मिलितसितामाक्षिकसर्पींषि । तत्- पर्य्यायः । मधुरत्रयम् २ मधुत्रयम् ३ । इति राजनिर्घण्टः ॥
त्रिमधुः, पुं, (मधुवाता इत्यादयस्त्रयो मधुशब्दा यत्र ।) ऋग्वेदैकदेशः । (यथा, ऋग्वेदे । १ । ९० । ६ -- ८ । “मघुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्तोषधीः ॥ मधुनक्तमुतोषसो मधुमत् पार्थिवं रजः । मधु द्यौरस्तुनः पिता ॥ मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमा~ अस्तु सूर्य्यः । माध्वीर्गावो भवन्तु नः ॥”) मधुवातादिऋक्त्रयवेत्ता । यथा, -- “त्रिनाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुवर्णः षडङ्गवित् ॥” इति पङ्क्तिपावनवर्णने मार्कण्डेयपुराणम् । ३१ । २३ ॥ तद्व्रतञ्च । तद्व्रताचरणेन यस्तद- ध्यायी सोऽपि । इति विज्ञानेश्वरः ॥ * ॥ श्राद्धे त्रिवारमधुशब्दोच्चारणविधिर्यथा, -- “गायत्त्रीं त्रिः सकृद्बापि जपेद्ब्याहृति- पूर्ब्बिकाम् । मधुवाता इति त्र्यृचं मध्वित्येतत् त्रिकं जपेत् ॥” इति श्राद्धतत्त्वे मिताक्षराधृतपारस्करवचनम् ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्रिमधु¦ न॰ त्रिगुणितं मधु संज्ञात्वात् कर्म्म॰।
“दुग्धं सितामाक्षिकञ्च विज्ञेयं मधुरत्रयम्” इत्युक्ते
१ दुग्धादित्रये।
२ ऋग्वेदैकदेशे पु॰
३ तद्व्रतभेदे तदाचरणेन
४ तद्वेदाध्या-यिनि पु॰ मिता॰
“मधुवाता इति त्रयः मधुशब्दा यत्र। मधुवाता इत्यादिके
५ ऋक्त्रये पु॰।
“वेदार्थवित् ज्योष्ठ-सामा त्रिमधुस्त्रिसुपर्णकः” याज्ञ॰।
“त्रिणाचिकेतस्त्रि-मधुस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित्” मनुः।
६ मधुशब्दत्रये च[Page3377-a+ 38]
“गायत्री त्रिः सकृद्वापि जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम्। मधु-वाता इति तृचं मध्वित्येतत् त्रिकं जपेत्” इति पार-स्करः।
७ आज्यप्रधुसितात्रये न॰
“कमलैश्च त्रिमध्वक्तै-र्हुनेदष्टोत्तरं शतम्” तन्त्र॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्रिमधु¦ m. (-धुः)
1. A portion of the Rig Veda.
2. A follower or student of the Trimadhu section of the Rig Veda. n. (-धु) Ghee, honey, and sugar. E. त्रि, and मधु honey.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्रिमधु/ त्रि--मधु mfn. knowing or reciting the 3 verses beginning with मधु( RV. i , 90 , 6 , 8 ) Gaut. Ya1jn5. i VP. iii , 15 , 1 Ma1rkP. xxxi
त्रिमधु/ त्रि--मधु n. = धुरL.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--the Brahmanas of the साम Veda fit for feeding on the श्राद्ध occasions. Vi. III. १५. 2.