त्रिरात्र

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

त्रिरात्रम्, क्ली, रात्रित्रयम् । तिसृणां रात्रीणां समाहारः । इति लिङ्गादिसंग्रहटीकायां भरतः ॥ (यथा, मनुः । ४ । ११९ । “उपाकर्म्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षेपणं स्मृतम् । अष्टकासु त्वहोरात्रमृत्वन्तासु च रात्रिषु ॥”)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

त्रिरात्र¦ न॰ त्रिसृणां रात्रीणां समाहारः अच् समा॰।
“अह्नाहान्ताः क्ष्वेडभेदाः रात्रान्ताः प्रागसंख्यकाः” इत्यमरोक्तेः संख्यापूर्वत्वात् क्लीवता।

१ रात्रित्रये

२ तदुप-लक्षिते दिनत्रये च।
“उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणंस्मृतम्”
“अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्” मनुः। त्रिभिः रात्रिभिः निर्वृत्तम् ठञ् तस्य लुक्। तद्धि-तार्थद्विगुत्वात् अच् समा॰।

३ दिनत्रयोवाससाध्ये व्रतभेदेन॰।
“एकरात्रं त्रिरात्रं वा षड्रात्रं वा विधीयते” प्रा॰वि॰ धृतवचनम्। रात्रित्रयसाध्ये

४ गर्गवेदादौ यज्ञभेदेपु॰।
“सहस्रदक्षिणे त्रिरात्रे” कात्या॰ श्रौ॰

१३ ।

४ ।

१५ । गर्गत्रिरात्रशब्दे

२५

४५ पृ॰ दृश्यम्।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

त्रिरात्र¦ n. (-त्रं) Three nights collectively, or the duration of three nights. E. त्रि three, and रात्रि night; compounded with a numeral रात्रि sub- stitutes अ for its final, and becomes neuter. तिसृणां रात्रीणां समाहारः |

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

त्रिरात्र/ त्रि--रात्र n. sg. 3 (nights or) days S3Br. Ka1tyS3r. Kaus3.

त्रिरात्र/ त्रि--रात्र n. ( pl. MBh. iii , 82 , 18 )

त्रिरात्र/ त्रि--रात्र mfn. lasting (3 nights or) days S3Br. xiii S3a1n3khS3r.

त्रिरात्र/ त्रि--रात्र m. a sacrificial performance of 3 days Ta1n2d2yaBr.

त्रिरात्र/ त्रि--रात्र m. See. अश्व-, गर्ग-, बैद-