त्र्यक्षर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्र्यक्षरः, पुं, (त्रीणि अक्षराणि यत्र ।) घटकः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (त्रीणि अकारोकार- मकारात्मकानि अक्षराणि यत्र । प्रणवादौ, त्रि । यथा, मनुः । ११ । २६६ । “आद्यं यत्त्र्यक्षरं ब्रह्म त्रयी यस्मिन् प्रतिष्ठिता । स गुह्योऽन्यस्त्रिवृद्बेदो यस्तं वेद स वेदवित् ॥” छन्दोभेदे, क्ली । यथा, वाजसनेयसंहिता याम् । ९ । ३१ । “विष्णुस्त्र्यक्षरेण त्री~ल्लोकानुदजयत्तानुज्जेषम् ॥” “विष्णु स्त्र्यक्षरेणाक्षरत्रयात्मकेन छन्दसा तान् तादृशान् मनुष्यानुज्जेषमधिकं जयेयम् ।” इति वेददीपे महीधरः ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्र्यक्षर¦ पु॰ त्रीणि अकारोकारमकाररूपाणि अक्षराणियत्र।
१ प्रणवे
“आद्यं यत् त्र्यक्षरं ब्रह्म त्रयी यत्रप्रतिष्ठिता। स गुह्योऽन्यस्त्रिवृद्वेदो यस्तं येद स वेदवित्” मनुः। त्रीण्यरक्षाणि वर्ण्णा यत्र। मध्यानामके
२ छन्दोभेदे न॰।
“विष्णुस्त्र्यक्षरेण (छन्दसा) त्रील्लों -कानुदजयत्” यजु॰
९ ।
३१ ।
“विष्णुस्त्र्यक्षरेणाक्षर-त्रयात्मकेन छन्दसा त्रीन् भूरादीन् लोकान् उदजयत्” वेददी॰। त्रिवर्ण्णात्मके तन्त्रोक्ते
३ मन्त्रनेदे तन्त्रसारे भूरि-प्रयोगः।
४ विद्यायां स्त्री गौरा॰ ङीष्।
५ वर्ण्णत्रययुक्त-मात्रे त्रि॰।
“तदेतत् त्र्यक्षरं सत्यमिति स इत्येक-मक्षरं त्रीत्येकमक्षरममित्येकमक्षरं प्रथमोत्तमे अक्षरेसत्यं मध्यतोऽनृतं तदेतदनृतं सत्येन परिगृहीतं सत्य-भूयमेव भवति नैवंविद्वांसमनृतं हिनस्ति” शत॰ ब्रा॰
१४ ।
८ ।
४ ।
२ ।
६ खटके त्रिका॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्र्यक्षर¦ m. (-रः)
1. A genealogist, the Ghataka or person whose business it is to form alliances.
2. A word, &c. of three letters. E. त्रि three, and अक्षर a letter.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
त्र्यक्षर/ त्र्य्--अक्षर mfn. (or n. a word) consisting of 3 sounds or syllables VS. ix S3Br. vi , xiv Ta1n2d2yaBr. La1t2y. Mn. xi , 266
त्र्यक्षर/ त्र्य्--अक्षर m. a matchmaker (" a genealogist " W. ) L.