दनु
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दनुः, स्त्री, कश्यपपत्नी । सा दक्षकन्या दानवमाता च । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, मत्स्यपुराणे ६ अध्याये । “कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि पत्नीभ्यः पुत्त्रपौत्त्रकान् । अदितिर्दितिर्दनुश्चैव अरिष्टा सुरसा तथा ॥ सुरभिर्विनता तद्वत् ताम्रा क्रोधवशा इरा । कद्रूर्विश्वा मुनिस्तद्वत्तासां पुत्त्रान्निबोधत ॥” “दनुः पुत्त्रशतं लेभे कश्यपाद् बलदर्पितम् । विप्रचित्तिः प्रधानोऽभूत् येषां मध्ये महाबलः ॥ द्विमूर्द्धा शकुनिश्चैव तथा शङ्कुशिरोधरः । अयोमुखः शम्बरश्च कपिलो वामनस्तथा ॥ मरीचिर्मेघवांश्चैव इरा गर्भशिरास्तथा । विद्रावणश्च केतुश्च केतुवीर्य्यः शतह्रदः ॥ इन्द्रजित् सत्यजिच्चैव वज्रनाभस्तथैव च । एकचक्रो महाबाहुर्वज्राक्षस्तारकस्तथा ॥ असिलोमा पुलोमा च बिन्दुर्बाणो महासुरः । स्वर्भानुर्वृषपर्व्वा च एवमाद्या दनोः सुताः ॥” दानवविशेषे, पुं । यथा, गोः रामायणे कबन्ध- स्योक्तौ । ३ । ७५ । २४ । “श्रियोमां मध्यमं पुत्त्रं दनुं नाम्ना च दानवम् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दनु¦ स्त्री दक्षकन्याभेदे सा च कश्यपर्षिपत्नी दानवमाता।
“प्रजज्ञिरे महाभाया दक्षकन्यास्त्रयोदश। अदिति-र्द्दितिर्द्दनुः काला दनायुः सिंहिका तथा। क्रोधा प्रधाच विश्वा च विनता कपिला मुनिः। कद्रूश्च मनुज-व्याघ्र! दक्षकन्यैव भारत। एतासां वीय्यं सभ न्नंपुत्रपौत्रमनन्तकम्।
“चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताःसर्वत्र भारत। तेषां पथमजो राजा विप्रक्षित्ति-र्महायशाः। सात्ररो नमुचिश्चेव पुलोमा चेति विश्रुतः। असिलोमा च केशी च दुर्ज्जनश्चैवादानवः। अयः-शिरा अश्वश्विरा अश्वशङ्कुश्च वीर्य्यवान्। तथागगनमूर्द्धा च वेगवान् केतुमांश्च सः। स्वर्भानुरश्वा-ऽश्वपतिर्वृषपर्य्याजक्रस्तथा। अश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहु-[Page3463-a+ 38] ण्डश्च महाबलः। एकपादेकवक्रच विरूपाक्षमहो-दरौ। निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुजटः कपटस्तथा। शरभः शलभश्चैव सूर्य्यचन्द्रमसौ तथा। एते ख्यातादनोर्वंशे दानवाः परिकीर्त्तिताः। अन्यौ तु खलुदेवानां सूर्य्याचन्द्रमसौ स्मृतौ। अन्यौ दानवमुख्यानांसूर्य्यचन्द्रमसौ तथा। इमे च वंशाः प्रथिताः सत्त्वे-वन्तो महाबलाः। दनुपुत्रा महाराज! दश दानव-वंशजाः। एकाक्षोऽमृतपो वीरः प्रलम्बनरकावपि। वातापिः शक्रतपनः शठश्चैव महासुरः। गविष्ठश्चवनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवः। असंख्येयाः स्मृता-स्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत!” भा॰ आ॰
६५ अ॰। दनो-रपत्यम् अण्। दानव दनोरपत्ये पुंस्त्री स्त्रियां ङीप्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दनु¦ f. (-नुः) A daughter of DAKSHA, wife of KASYAPA, and mother of the demons or Daityas, the Titans of Hindu mythology.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दनुः [danuḥ], f. N. of one of the daughters of Dakṣa given in marriage to Kaśyapa and mother of the Dānavas. -m. N. of a monster, son of Śrī, cursed by Indra and killed by Rāma and Lakṣmaṇa. He had a headless trunk, and hence called दनुकबन्ध. -Comp. -जः -पुत्रः, -संभवः, -सूनुः a demon; Bhāg.6.9.4. -अरिः, -द्विष्m. a god.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दनु f. N. of a daughter of दक्ष(by कश्यप[or दनायूS3Br. i , 6 , 3 , 9 ], mother of the दानवs) MBh. i , 2520 ff. Hariv. R. iii , 20 VP. etc. VarBr2S.
दनु m. N. of a son of श्रि(also called दानव; originally very handsome , but changed into a monster [ कबन्ध] by इन्द्रfor having offended him) R. iii f.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a son of काश्यप and Diti; appointed Purohita. Br. IV. 9. 3.
(II)--६१ days and nights. वा. ५०. १८६.
(III)--a son of Angirasa. वा. ६५. १०५.
(IV)--known for माया. वा. ६९. ९३.
(V)--one of कश्यप's wives and a daughter of दक्ष. Had द्विमूर्धा and sixty other sons; फलकम्:F1: भा. VI. 6. २५; २९-31; वा. ६६. ५५; Vi. I. 5. १२४.फलकम्:/F मायाशिता; फलकम्:F2: Br. III. 3. ५६; 6. 1-2; 7. ४६६.फलकम्:/F also mother of १०० sons of whom Vipracitti was the chief; mother of the दानवस्; a mother-goddess. फलकम्:F3: M. 6. 1 and १६; १४६. १८; १७१. २९ and ५८; १७९. १९.फलकम्:/F
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
DANU I :
1) General information. Danu, the daughter of Dakṣa was married to Kaśyapa Prajāpati. It is mentioned in Mahābhārata that the Dānavas (demons) were born from Danu.
2) Sons. One hundred sons were born to Danu. The following are the important among them.
1. Vipracitti 3. Namuci
2. Śibara 4. Pulomā
5. Asilomā 20. Aśvagrīvan
6. Keśi 21. Sūkṣma
7. Durjaya 22. Tuhuṇḍa
8. Ayaśśiras 23. Ekapād
9. Aśvaśiras 24. Ekacakra
10. Aśvaśaṅku 25. Virūpākṣa
11. Garga 26. Harihara
12. Amūrdhā 27. Nicandra
13. Vegavān 28. Nikumbha
14. Ketumān 29. Kapaṭa
15. Svarbhānu 30. Śarabha
16. Aśva 31. Śalabha
17. Aśvapati 32. Sūrya
18. Vṛṣaparvan 33. Candra.
19. Ajaka
(This sun and the moon (Sūrya and Candra) are not the planets).
From the sons named above ten families of Dānavas (asuras) arose. The founders of the families are mention- ed below:
1. Ekākṣa 6. Tapana
2. Amṛtapa 7. Śara
3. Pralamba 8. Mahāhanu
4. Naraka 9. Garviṣṭha
5. Vātāpi 10. Dīrghajihva
All the dānavas or Asuras belong to one of these ten families. (M.B. Ādi Parva, Chapter 65).
_______________________________
*11th word in left half of page 202 (+offset) in original book.
DANU II : A King. Two sons Rambha and Karambha were born to this king. (See Karambha).
_______________________________
*1st word in right half of page 202 (+offset) in original book.