दन्दशूक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दन्दशूकः, पुं, (गर्हितं दशतीति । दन्श + यङ् + “यजजपदशां यङः ।” ३ । २ । १६६ । इति ऊकः ।) सर्पः । (यथा, वैद्यकरत्नमालायाम् । “चक्षुःश्रवा दन्दशूको गूढपात् पन्नगोरगाः ॥”) राक्षसः । इति मेदिनी । के, १९३ ॥ (हिंस्रे, त्रि । यथा, भट्टिः । १ । २६ । “इषुमति रघुसिंहे दन्दशूकान् जिघांसौ धनुररिभिरसह्यं मुष्टिपीडं दधाने ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दन्दशूक पुं।
सर्पः
समानार्थक:सर्प,पृदाकु,भुजग,भुजङ्ग,अहि,भुजङ्गम,आशीविष,विषधर,चक्रिन्,व्याल,सरीसृप,कुण्डलिन्,गूढपाद्,चक्षुःश्रवस्,काकोदर,फणिन्,दर्वीकर,दीर्घपृष्ठ,दन्दशूक,बिलेशय,उरग,पन्नग,भोगी,जिह्मग,पवनाशन,लेलिहान,द्विरसन,गोकर्ण,कञ्चुकिन्,कुम्भीनस,फणधर,हरि,भोगधर,भोग,व्याड,द्विजिह्व,व्याल
1।8।8।1।3
दर्वीकरो दीर्घपृष्ठो दन्दशूको बिलेशयः। उरगः पन्नगो भोगी जिह्मगः पवनाशनः॥ लेलिहानो द्विरसनो गोकर्णः कञ्चुकी तथा। कुम्भीनसः फणधरो हरिर्भोगधरस्तथा। अहेः शरीरं भोगः स्यादाशीरप्यहिदंष्ट्रिका।
अवयव : सर्पशरीरम्,विषपूर्णाहिदंष्ट्रा,सर्पविष-अस्थ्यादिः
वृत्तिवान् : सर्पग्राहिः
: सर्पविशेषः, अजगरसर्पविशेषः, जलव्यालसर्पविशेषः, निर्विषः_द्विमुखसर्पः, चित्रसर्पः, मुक्तत्वचः_सर्पः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्येतरः, जन्तुः, सरीसृपः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दन्दशूक¦ पुंस्त्री गर्हितं दशति दन्श--गर्हार्थे यङ्--ऊक।
१ राक्षसे,
“दन्दशूकान् जिघांसौ” भट्टिः
२ सरीसृपे,
३ सर्पे च मेदि॰।
“दन्दशूकः पतङ्गो वा भवेत् कीटो-ऽथवा कृमिः” याज्ञ॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दन्दशूक¦ mfn. (-कः-का-कं) Mischievous, malignant, venomous. m. (-कः)
1. A snake or serpent.
2. A Rakshasa, a demon or goblin. E. दश to bite, affix ऊक, the radical reiterated, and नुक् inserted.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दन्दशूकः [dandaśūkḥ], a [दंश्-यङ्-ऊक]
Biting, venomous. उवाचो- पायं नितरां दन्दशूकाः प्रमादिनः । सर्पसत्रे प्रयास्यन्ति तीक्ष्णा विषधराः क्षयम् ॥ Bm.1.163-4.
Mischievous, malignant; Mb. 5.35.64.
कः A serpent, snake; Bhāg.5.26.33.
A reptile in general.
A demon, Rākṣasa; इषु- मति रघुसिंहे दन्दशूकाञ्जिघांसौ Bk.1.26.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दन्दशूक mfn. iii , 2 , 166 mordacious VS. TS. S3Br. MBh.
दन्दशूक mfn. malignant , v , 1245 Car. iii , 8
दन्दशूक m. a snake Ya1jn5. iii , 197 MBh. xiv BhP. iv-vii
दन्दशूक m. N. of a hell infested by serpents , v , 26
दन्दशूक m. of a राक्षसL.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--one of the २८ hells; the cruel and merciless are tormented here by reptiles and others. भा. V. २६. 7 and ३३.
(II)--the name of a serpant born of क्रोधवशा. भा. VI. 6. २८. [page२-072+ २६]
(III)--a follower of वृत्र in his battle with Indra. भा. VI. १०. [२०].
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
DANDAŚŪKA : A hell. See the para Naraka under Kāla.
_______________________________
*1st word in left half of page 202 (+offset) in original book.