दाक्षायणी
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दाक्षायणी, स्त्री, (दक्षस्यापत्यं स्त्री । दक्ष + फिञ् । गौरादित्वात् ङीष् ।) अश्विन्यादयो रेवत्यन्ताः सप्तविंशतिस्ताराः । इत्यमरः । १ । ३ । २१ ॥ दुर्गा । इति मेदिनी । णे, ९६ ॥ रोहिणीनक्षत्रम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (दक्ष- कन्यामात्रम् । यथा, मार्कण्डेये । ५० । २१ । “बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयो- दशी । पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्म्मो दाक्षायणीः प्रभुः ॥” अदितिः । यथा, महाभारते । १ । ७५ । ९ । “त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा । मारीचः कश्यपस्तस्यामादित्यान् समजीजनत् ॥” कद्रुः । विनता । यथा, तत्रैव । १ । २२ । ५ । “जग्मतुः परया प्रीत्या परं पारं महोदधेः । कद्रुश्च विनता चैव दाक्षायण्यौ विहायसा ॥”) “दक्षञ्च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग्विवर्द्धिताः । तत्र दाक्षायणीपुत्त्राः सर्व्वे देवाः सवासवाः ॥ वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा । सापि दक्षाय सुश्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा ॥ दुहितृत्वे पुरा याहि रुद्रेणोढा महात्मना । सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूत्वा नृपोत्तम ! ॥” इति वराहपुराणम् ॥ दन्तीवृक्षः । इति रत्नमाला ॥ * ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दाक्षायणी स्त्री।
पार्वती
समानार्थक:उमा,कात्यायनी,गौरी,काली,हैमवती,ईश्वरी,शिवा,भवानी,रुद्राणी,शर्वाणी,सर्वमङ्गला,अपर्णा,पार्वती,दुर्गा,मृडानी,चण्डिका,अम्बिका,आर्या,दाक्षायणी,गिरिजा,मेनकात्मजा,वृषाकपायी
1।1।37।3।2
शिवा भवानी रुद्राणी शर्वाणी सर्वमङ्गला। अपर्णा पार्वती दुर्गा मृडानी चण्डिकाम्बिका। आर्या दाक्षायणी चैव गिरिजा मेनकात्मजा॥
पति : शिवः
जनक : हिमवान्
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, आत्मा, देवता
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दाक्षायणी¦ स्त्री॰ दक्षस्य स्त्र्यपत्यम् इञि फक् ङीष्।
१ अश्विन्यादिताराषु
२ सत्यां दुर्गायाम् मेदि॰
“सापि दक्षायसुश्नोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा। दुहितृत्वे पुरा याहिरुद्रेणोढा महात्मना। सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूत्वानृपोत्तम!” वराह॰ पु॰।
३ रेवतीनक्षत्रेहेम॰।
४ दन्तीवृक्षेरत्नमा॰।
५ अदित्यां कश्यपपत्न्याम्
“दक्षञ्च तेषामारभ्य प्रजाः[Page3513-a+ 38] सम्यग्विवर्द्धिताः। तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः-सवासवाः। वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्यामरुतस्तथा”।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दाक्षायणी [dākṣāyaṇī], [दक्षस्यापत्यं स्त्री इञि फक्-ङीप्]
Any one of the 27 lunar mansions (they being mythologically regarded as so many daughters of Dakṣa).
N. of Diti, wife of Kasyapa and mother of the demons. Bhāg.8.4.22.
N. of Pārvatī.
The lunar constellation called Revatī.
N. of Kadru or Vinatā.
N. of Aditi, mother of the gods.
The Dantī plant.
Comp. पतिः an epithet of Śiva.
the moon. -पुत्रः a god.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दाक्षायणी f. N. of any daughter of -D दक्ष( अदिति, दिति, कद्रूetc. ) MBh. R. BhP. etc. ( pl. the 27 lunar mansions considered as daughters of -D दक्षand wives of the Moon , among whom रोहिणीis the favourite L. )
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Dākṣāyaṇī^1 : f.: Daughter of Dakṣa.
Vinatā so called 1. 27. 24.
_______________________________
*6th word in left half of page p30_mci (+offset) in original book.
Dākṣāyaṇī^2 : f.: Mother of Rājadharman (Nādījaṅgha), the king of cranes, wife of Kaśyapa 12. 164. 2.
_______________________________
*7th word in left half of page p30_mci (+offset) in original book.
Dākṣāyaṇī^3 : f.: Divine (devī); Surabhi so called 12. 167. 3.
[See Surabhi]
_______________________________
*1st word in right half of page p30_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Dākṣāyaṇī^1 : f.: Daughter of Dakṣa.
Vinatā so called 1. 27. 24.
_______________________________
*6th word in left half of page p30_mci (+offset) in original book.
Dākṣāyaṇī^2 : f.: Mother of Rājadharman (Nādījaṅgha), the king of cranes, wife of Kaśyapa 12. 164. 2.
_______________________________
*7th word in left half of page p30_mci (+offset) in original book.
Dākṣāyaṇī^3 : f.: Divine (devī); Surabhi so called 12. 167. 3.
[See Surabhi]
_______________________________
*1st word in right half of page p30_mci (+offset) in original book.