दायः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दायः, पुं, (दीयते इति । दा दाने + घञ् । “आतो युक्चिण्कृतोः ।” ७ । ३ । ३३ । इति युक् ।) यौतुकादिदेयधनम् । (यथा, महाभारते । २ । ५१ । १ । “दायन्तु विविधं तस्मै शृणु मे गदतोऽनघ ! । यज्ञार्थं राजभिर्दत्तं महान्तं घनसञ्चयम् ॥”) कन्यादानकाले जामात्रादिभ्यो व्रतभिक्षादौ ब्राह्मणादिभ्यश्च यद्द्रव्यं दीयते तत् । इति भरतः ॥ तत्पर्य्यायः । हरणम् २ । इत्यमरः । २ । ८ । २८ ॥ सोल्लुण्ठभाषणम् । विभक्तव्य- पितृद्रव्यम् । (यथा, मनुः । ९ । १६४ । “औरसो विभजन् दायं पित्र्यं पञ्चममेव वा ॥” विभागार्हधनमात्रम् । यथा, तत्रैव । ९ । ७७ । “संवत्सरं प्रतीक्षेत द्विषन्तीं योषितं पतिः । ऊर्द्ध्वं संवत्सरात्त्वेनां दायं हृत्वा न संवसेत् ॥” दा दाने + भावे घञ् ।) दानम् । इति मेदिनी । ये, ३० ॥ (यथा, मनुः । ८ । १९९ । “अस्वामिना कृतो यस्तु दायो विक्रय एव वा । अकृतः स तु विज्ञेयो व्यवहारे यथा स्थितिः ॥”) स्थानम् । (दो छेदे + घञ् ।) खण्डनम् । इति शब्दरत्नावली ॥ लयः । इत्यजयपालः ॥ (ददा- तीति । दा + “श्याद्ब्यधेति ।” ३ । १ । १४१ । इति णः । दातरि, त्रि । इति व्याकरणम् ॥)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दायः [dāyḥ], [दा भावे-घञ्]
A gift, present, donation; रहसि रमते प्रीत्या दायं ददात्यनुवर्तते Māl.3.2; प्रीतिदायः Māl.4; Ms.8.199.
A nuptial present (given to the bride or the bridegroom).
Share, portion, inheritance, patrimony; अनपत्यस्य पुत्रस्य माता दायमवाप्नुयात् Ms.9.217, 77,164,23.
A part or share in general.
Delivering, handing over.
Dividing, distributing.
Loss, destruction.
Irony.
Site, place.
Alms given to a student at his initiation, &c.
A relative or a kinsman; तेलङ्गदायसहिता निष्पेतुरहिते तदा Parṇāl.5. 79. -Comp. -अपवर्तनम् forfeiture of inheritance; Ms.9.79. -अर्ह a. claiming inheritance. -आदः [दायमादत्ते, आदा-क]
one entitled to a share of patrimony; an heir; पुमान् दायादो$दायादा स्त्री Nir.; Y.2.118; Ms.8.16.
a son; दितेर्द्वावेव दायादौ दैत्यदानववन्दितौ Bhāg.6.18.11.
a relative, kinsman, near or remote; स्थितः प्रास्तस्य दायादैर्भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासने Ki.11.45; a distant descendant; अयमिक्ष्वाकुदायादः Rām.1.6.2.
a claimant or pretender in general; गवां गोषु वा दायादः Sk.
आदा, दी an heiress.
a daughter.
आद्यम् inheritance; Ms.11. 184.
the state of being an inheritor. -कालः the time of the partition of an inheritance.
बन्धुः a partner in the inheritance.
a brother. -भागः division of property among heirs, partition (of inheritance); दायभागं निबोधत Ms.9.13. -विभागः division of property.-हरः a receiver of inheritance, an heir.