दारण
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारणम्, क्ली, (दारयति नाशयति जलमलमने- नेति । दॄ + णिच् + करणे ल्युट् ।) कतकम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥ (दॄ + णिच् + भावे ल्युट् ।) विदारणम् । यथा, “दारुदारणपथैः” समाहतम् । इति लीलावती ॥ (व्रणादिस्फोटनसम्पादक औषधविशेषः । यथा, सुश्रुते । १ । ३६ । “चिरविल्वोऽग्निको दन्ती चित्रको हयमारकः । कपोतगृध्रकङ्कानां पुरीषाणि च दारणम् ॥ क्षारद्रव्याणि वा यानि क्षारो वा दारणं परम् ॥” दारयतीति । दॄ + णिच् + कर्त्तरि ल्युः । विदा- रके, त्रि । यथा, महाभारते । ८ । ४९ । १७ । “समाधत्तशितं वाणं गिरीणामपि दारणम् ॥”
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारण¦ न॰ दारयति जलमलम् दृ--णिच् युच्।
१ कतकफलेशब्दर॰। तस्य जलकालुष्य दारणात्तथात्वम्
२ दारकमात्रेत्रि॰।
“समाधत्तं शितं वाणं गिरीणामपि दारणम्” भा॰क॰
४९ अ॰ करणे ल्युट्।
३ विदारणसाधने अस्त्रादौ त्रि॰स्त्रियां ङीप्।
“नमस्ये शुम्भहननीं निशुम्भ ह्वदि दार-णीम्” हरिव॰
१६
६ अ॰। भावे ल्युट्।
४ विदारणे भेदने
“दारुदारणपथैः समाहतम्”
“तद्दारुदारणपथेषुचतुर्षु किं स्यात्” लीला॰। द्वैधीकरणे व्रणादिस्फोटन-साधके
५ औषधभेदे तच्च सुश्रुतेनोक्तं यथा
“चिरविल्वोऽग्निको दन्ती चित्रको हयमारकः। कपोतगृध्रकङ्कानां पुरीषाणि च दारणम्। क्षारद्रव्याणिवा यानि क्षारो वा दारणं परम्”
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारण¦ n. (-णं)
1. The clearing nut plant, (Strychnos potatorum.)
2. Tearing, rending, dividing. E. दॄ to tear, affixes णिच् and युच् करणे ल्युट् वा |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारणम् [dāraṇam], [दॄ-णिच् युच्]
Splitting, tearing, rending, opening, cleaving.
The fruit of the clearing-nut plant. -णी N. of Durgā.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारण/ दा mf( ई)n. tearing , splitting , rending (w. gen. or ifc. ) MBh.
दारण/ दा n. the act of tearing etc.
दारण/ दा n. bursting , flying open
दारण/ दा n. a means of opening Sus3r.
दारण/ दा n. the clearing-nut plant L.