दारुक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारुकम्, क्ली, (दारु + स्वार्थे कन् ।) देवदारु । इति राजनिर्घण्टः ॥
दारुकः, पुं, श्रीकृष्णसारथिः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, महाभारते । २ । २ । २८ । “दारुकेण च सूतेन सहितो देवकीसुतः ॥” योगाचार्य्यविशेषः । स तु महादेवस्य अव- तारविशेषः । यथा, शिवपुराणे वायुसंहि- तायाम् । २ । १० । ४ । “जटामाली चाट्टहासो दारुको लाङ्गली तथा ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारुक पुं।
विष्णोः_सारथिः
समानार्थक:दारुक
1।1।28।5।1
शङ्खो लक्ष्मीपतेः पाञ्चजन्यश्चक्रं सुदर्शनम्. कौमोदकी गदा खड्गो नन्दकः कौस्तुभो मणिः। चापः शार्ङ्गंमुरारेस्तु श्रीवत्सो लाञ्छनं स्मृतम्. अश्वाश्च शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः। सारथिर्दारुको मन्त्री ह्युद्धवश्चानुजो गदः॥
स्वामी : विष्णुः
सम्बन्धि1 : विष्णुः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, अलौकिकचेतनः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारुक¦ न॰ दारु + स्वार्थे क।
१ देवदारुणि राजनिः। दारु +संज्ञाया कन्।
२ कृष्णस्य सारथौ पु॰।
“रथेष्वतिरथोयन्ता दारुकः केशवस्य वै” हरिवं॰
११
६ अ॰।
“रैवतञ्चगिरिं देवो गत्वा दारुकमब्रवीत्। मदीयं रथमेतं त्वंग्रहायेहैव दारुक!”
१३
२ अ॰
“उत्कन्धरं दारुकइत्युवाच” माथः तस्यापत्यं फिञ्। दारुकि तदपत्ये
“शिक्षितो दारुकिस्तदा” भा॰ व॰
१८ अ॰
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारुक¦ m. (-कः) A proper name, the charioteer of KRISHNA. E. दॄ to tear (his foes), affix उकञ्। n. (-कं) A pine, (Pinus devadaru.) f. (-का) A doll, a puppet. E. दारु wood, and स्वार्थे क aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारुकः [dārukḥ], 1 The Devadāru tree.
N. of Kṛiṣṇa's charioteer; उत्कन्धरं दारुक इत्युवाच Śi.4.18.
का A puppet.
A wooden figure.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दारुक m. N. of कृष्ण's charioteer MBh.
दारुक m. of an incarnation of शिवVa1yuP.
दारुक n. Pinus Devadaru L.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--the charioteer of कृष्ण; फलकम्:F1: भा. X. ५०. १६. २० [5]. [8]; ६४. [6]; ७१. १२. Vi. V. ३७. ५१.फलकम्:/F went with कृष्ण to शाल्व's station, and drove the chariot when कृष्ण gained लक्ष्मणा by svayamvara; फलकम्:F2: भा. X. ७७. 9-११; ८३. ३३.फलकम्:/F took कृष्ण to मिथिला and the Videha country. फलकम्:F3: Ib. ८६. १७; ५३. 4.फलकम्:/F His son was the charioteer of Pradyumna. फलकम्:F4: Ib. ७६. २७.फलकम्:/F Stood before कृष्ण on the eve of His return- ing from the earth. कृष्ण asked him to inform the द्वारका people of the position of the यादवस् at प्रभास and advise them to go to Indraprastha with Arjuna. Returning to the city, दारुक informed Vasudeva and others accordingly. फलकम्:F5: Ib. XI. ३०. ४१-50; ३१. १५-17; Vi. V. ३७. ५७-64.फलकम्:/F [page२-084+ २८]
(II)--the अवतार् of the Lord in the २१स्त् Dva1- para with sons in the holy दारुवन. वा. २३. ९५.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
DĀRUKA I :
1) Śrī Kṛṣṇa's charioteer. In the Mahābhārata, we come across few persons who excel Dāruka in their skill as charioteers. We find the following details about him in the Mahābhārata:--
1) When Śrī Kṛṣṇa fought against King Śālva, Dāruka was over-whelmed by Śālva's arrows. (M.B. Vana Parva, Chapter 21, Verse 5).
2) At the time of the battle at Kurukṣetra, hearing the sound of Śrī Kṛṣṇa's conch-shell, Dāruka drove his chariot and brought it before Śrī Kṛṣṇa. (M.B. Droṇa Parva, Chapter 147, Verse 45).
3) When Sātyaki fought with Karṇa, Dāruka drove Sātyaki's chariot. At that time he proved his extraordi- nary skill in charioteering. (M.B. Droṇa Parva, Chapter 147, Verse 54).
4) After being attended by Dāruka, Śrī Kṛṣṇa's chariot horses flew up into the Heavens. (M.B. Mausala Parva, Chapter 3, Verse 5).
5) It was Dāruka who informed the Pāṇḍavas that the Yaduvaṁśa had perished. On his return, he accompani- ed Arjuna in his journey to Dvārakā. (M.B. Mausala Parva, Chapter 5).
_______________________________
*5th word in left half of page 203 (+offset) in original book.
DĀRUKA II : A charioteer of Mahiṣāsura. (Devī Bhāga- vata, Pañcama Skandha). For further details about this Dāruka, see under Ghaṇṭākarṇa.
_______________________________
*6th word in left half of page 203 (+offset) in original book.
DĀRUKA III : A son of Garuḍa. (M.B. Udyoga Parva, Chapter 101, Verse 9 contains a reference to this Dāruka).
_______________________________
*7th word in left half of page 203 (+offset) in original book.