दूषिका
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दूषिका, स्त्री, (दूषि + स्वार्थे कन् । टाप् । यद्बा, दूषि + ण्वुल् + टाप् अत इत्वञ्च ।) नेत्रमलम् । इत्यमरः । २ । ६ । ६७ ॥ पिचुटि इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । पिञ्चोडकम् २ दूषिः ३ दूषी ४ । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ दूषीका ५ पिञ्जेटः ६ पिज्जटः ७ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, मनौ । ५ । १३५ । “वसाशुक्रमसृङ्मज्जामूत्रविट्घ्राणकर्णविट् । श्लेषाश्रुदूषिकास्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः ॥”) तूलिका । इति मेदिनी । के, १०५ ॥ (दूषण- कर्त्री स्त्री । यथा, महाभारते । १२ । ३५ । ३० । “स्त्रियास्तथापचारिण्या निष्कृतिः स्याद- दूषिका । अपि सा पूयते तेन न तु भर्त्ता प्रदुष्यति ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दूषिका स्त्री।
नेत्रमलम्
समानार्थक:दूषिका
2।6।67।1।4
सृणिका स्यन्दिनी लाला दूषिका नेत्रयोर्मलम्. नासामलं तु सिङ्घाणं पिञ्जूषं कर्णयोर्मलम्. मूत्रं प्रस्राव उच्चारावस्करौ शमलं शकृत्.।
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, अचलनिर्जीववस्तु
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दूषिका¦ स्त्री दूषि + स्वार्थे क ण्वुल् वा।
१ नेत्रमले (पिं चुटि)
२ तूलिकायां मेदि॰।
३ दूषणकर्त्त्र्यां स्त्रियाञ्च। दूषी +स्वार्थे क वा न ह्रस्वः। तत्रार्थे
“वयसा प्रष्वा अश्रु-भिर्ह्रादिनीर्दूषीकाभिः”। यजु॰
२५ ।
९
“शाल्मलीकण्टकप्रख्याः कफमारुतशोणितैः। जायन्ते पिडकायूनां वक्त्रे या मुखदूषिका” सुश्रुतः
“स्त्रियास्तथाऽपचा-रिण्या निष्कृतिः स्याददूषिका” भा॰ शा॰
३४ अ॰ पुंसितु ण्वुलि दूषक इत्येव।
“नह्यहं प्रकृतिद्वषी नाहंप्रकृतिदूषकः” हरिबं॰
१८
९ अ॰
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दूषिका¦ f. (-का)
1. The rheum of the eyes.
2. A pencil or painting brush. E. दूष् to make bad, (the eyes, &c.) affix ण्वुल्, or स्वार्थे क वा, fem. form; also दूषी, दूषि and दूषीका |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दूषिका [dūṣikā], 1 A pencil, paint-brush.
A kind of rice.
Rheum of the eyes [one of the 12 impurities (मल) of man]; Ms.5.135.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दूषिका f. impurity or impure secretion of the eyes Mn. Sus3r.