दृग्गोलः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

दृग्गोलः, पुं, खगोलान्तर्गतगोलविशेषः । यथा, “खस्वस्तिके चाधः स्वस्तिके चान्तःकीलकौ कृत्वा तयोः प्रोतं श्लथं दृङ्मण्डलं कार्य्यं तत् पूर्ब्ब- वृत्तभ्यः किञ्चिन्न्यूनं कार्य्यं यथा खगोलान्तर्भ्रमति यद्येक एव ग्रहगोलस्तदैकमेव दृङ्मण्डलम् । यो यो ग्रहो यत्र यत्र वर्त्तते तस्य तस्योपरि परि- भ्राम्येदमेव विन्यस्य दृग्ज्याशङ्कादिकं दर्श- नीयम् । अथवा पृथक् पृथगष्टौ दृङ्मण्डलानि रचयेत् । तत्राष्टमं वित्रिभलग्नस्य तच्च दृक्क्षेप- मण्डलं तस्मिन् खगोले ध्रुवचिह्नयोर्नलिकाद्बयं बद्ध्वा तन्नलिकाधारमेव खगोलाद्बहिरङ्गुलत्रया- न्तरे दृग्गोलं रचयेत् । कथितैः खगोलवृत्तै- र्व्वक्ष्यमाणैर्भगोलवृत्तैः क्रान्तिमण्डलाद्यैर्यो निब- ध्यते स दृग्गोलः । यतोऽग्रा कुज्यासमशङ्क्वा- द्यक्षक्षेत्राणि द्विगोलजातानि भगोलवृत्तानि खगोलवृत्तमिलितानि उत्पद्यन्ते गोलबन्धे सम्यङ्नोपलक्ष्यत इति दृग्गोलः कृतः ।” इति सिद्धान्तशिरोमणिः ॥