दैवत
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दैवतः, पुं, क्ली, (देवता एव । स्वार्थे अण् ।) देवता । इत्यमरः । १ । १ । ९ ॥ (यथा, रामायणे । २ । ५० । २ । “आपृच्छेत्वां पुरिश्रेष्ठे ! काकुत्स्थपरिपालिते ! । दैवतानि च यानि त्वां पालयन्त्यावसन्ति च ॥” देवतानां समूहः । देवता + अण् ।) देवता- समूहे, क्ली । (देवताया इदम् । अण् ।) देव- सम्बन्धिनि, त्रि ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दैवत पुं।
नृवर्षः_दैवदिनम्
समानार्थक:दैवत
1।4।21।1।2
मासेन स्यादहोरात्रः पैत्रो वर्षेण दैवतः। दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम्.।
अवयव : दैवम्_युगसहस्रद्वयम्
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, कालः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दैवत¦ न॰ देवतैव स्वार्थे अण्। देवतायां
“दैवतैरपकृष्यन्तेसुदूरमतिवेगिताः” सू॰ सि॰
“किमेकं दैवतं लोके” विष्णुसं॰
“व्राह्मणो दैवतं महत्” मनुः
“व्राह्मणाःसम्भवेनैव देवानामपि दैवतम्” मनुः। अस्य अमरे पुं-नपुंसकतोक्तावपि कविभिः पुंस्त्वेनाप्रयुक्तत्वात् तत्-[Page3758-b+ 38] प्रयोगे अप्रयुक्ततारूपः काव्यदोष इति काव्यप्र॰ आह स्मयथा
“यथायं दारुणाचारः सर्वदैव विभाव्यते। तथा-मन्ये दैवतोऽस्य पिशाचो राक्षसोऽथ वा” अत्र दैवतशब्दः
“दैवतानि पुंसि वा” इत्याम्नातोऽपि न केनचित् प्रयु-ज्यते।
“आर्षं छन्दो दैवतञ्च विनियोगस्तथैव च” इत्युद्देशे योगियाज्ञ॰
“यस्य यस्य तु मन्त्रस्य उद्दिष्टादेवता तु या। तदाकारं भवेत्तस्य दैवत देवतोच्यते” अथातो दैवतम् तद्यानि नामानि प्राधान्यस्तुतीनां दे-वतानां तद्दैवतमित्याचक्षते” निरु॰ देवतामधिकृत्योकृतःग्रन्थः अण्। निरुक्तस्य
३ तृतीये काण्डे तस्य देवता-धिकारेण कृतत्वात्।
“आद्यं नैघण्टुकं काण्डं द्वितीयंनैगमं तथा। तृतीयं दैवतञ्चेति समाम्नायस्त्रिधा मतः” यास्कोक्तः तच्च
“अग्न्यादिदेवपत्न्यन्तं देवताकाण्डमुच्यते” इति तत्रोक्तम्। देवतानां समूहः अण्।
४ देवतासमूहेन॰ देवताया इदम् अण्।
५ देवतासम्बन्धिनि प्रतिमादौ
“मृदं गां दैवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम्। प्रदक्षि-णानि कुर्वीत प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्” मनुः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दैवत¦ mfn. (-तः-ती-तं)
1. Of or relating to a god. mn. (-तः-तं)
1. A god, a deity.
2. An idol. n. (-तं) A number of gods. E. देवता a deity, अण् pleonastic dor referential affix.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दैवत [daivata], a. (-ती f.) [देवता-अण्]
Divine.
(At the end of an adj. comp.) Honouring or worshipping as one's deity, as in सूर्यदैवता जनाः -तम् A god, deity, divinity; मृदं गां दैवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथं प्रदक्षिणानि कुर्वीत Ms.4.39, 153; U.4.4.; Amaru.3; हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी Bhāg. 4.4.28.
A number of gods, the whole class of gods; Ve.2.
An idol. (The word is said to be m. also, but is rarely used in that gender. Mammata notices it as a fault called अप्रयुक्तत्व; see अप्रयुक्त).
N. of the third Kāṇḍa of Yāskas Nirukta. -Comp. -पतिः N. of Indra. -सरित् f. the Ganges.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
दैवत mf( ई)n. (fr. देवता)relating to the gods or to a partic. deity , divine S3r. and Gr2S.
दैवत m. N. of a prince VP.
दैवत n. ( m. g. अर्धर्चा-दि)a god , a deity (often coll. " the deities " , esp. as celebrated in one hymn See. g. प्रज्ञा-दि) S3rGr2S. Up. Mn. MBh. etc.
दैवत n. image of a god , idol Kaus3. Mn. BhP.
दैवत mf( आ)n. ifc. having as one's deity , worshipping(See. अब्-[add.] , तद्-, भर्तृ-).