धाय्या
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
धाय्या, स्त्री, (धीयतेऽनया समित् । धा + करणे ण्यत् ।) अग्निसमिन्धनार्थं ऋक् । अग्निप्रज्वा- लनमन्त्रः । इत्यमरः । २ । ७ । २२ ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
धाय्या स्त्री।
अग्निसमिन्धने_प्रयुक्ता_ऋक्
समानार्थक:सामिधेनी,धाय्या
2।7।22।1।2
ऋक्सामिधेनी धाय्या च या स्यादग्निसमिन्धने। गायत्रीप्रमुखं छन्दो हव्यपाके चरुः पुमान्.।
सम्बन्धि1 : यज्ञः
पदार्थ-विभागः : , अपौरुषेयः
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
धाय्या [dhāyyā], f. (सामिधेनी ऋग् या समिदाधाने पठ्यते)
A kind of prayer recited while the sacrificial fire is being kindled; यासु धाय्याशब्दः श्रूयते तास्तावद् धाय्याः ŚB. on MS.5. 3.5.
Fuel; क्रोधाग्नौ निजतातनिग्रहकथाधाय्यासमुद्दीपिते Rām. Ch.2.86; N.1.56.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
धाय्या f. ( scil. ऋच्)an additional verse inserted in certain hymns TS. Br. etc.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
धाय्या स्त्री.
(धा+ण्यत्, पाप्यसान्नाय्यनिकाय्यधाय्या; पा. 3.1.129) एक अतिरिक्त ऋचा (मा.श्रौ.सू. 5.1.5.73 के अनुसार काम्येष्टि में प्रयुक्त। इनकी संख्या छः है, नौ ‘धाय्यायें’ मा.श्रौ.सू. 5.1.7.47); शस्त्रमेंअन्तःप्रक्षिप्त छन्द, उदा. मरुत्वतीय; विशेषरूप से ‘सामिधेनी’ में इसकी संख्या 15 से17 करने के लिए दो छन्द (ऋचायें), आप.श्रौ.सू.6.31.18 (दर्श); भाष्य-‘सप्रत्नवन् नवीयसा’ (ऋ.वे. 6.16.2122)श.ब्रा. के अनुसार (श.ब्रा.ई xii.112); ‘पृथुपाजा अर्मत्यः’ (ऋ.वे. 3.27.5) एवं तदनन्तर ‘तं सबाधो यतस्रुचो’ (ऋ.वे. 3.27.6); द्रष्टव्य पी.डी. नवाठे, इण्डिका 16 (1),1979; पृ. 149-156. जै.ब्रा. I.119