धुस्तूर

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

धुस्तूरः, पुं, (धुनोति कम्पयति चित्तं सेवनेन । धु कम्पने + “खर्जिपिञ्जादिभ्य उरोलचौ ।” उणां ४ । ९० । इति ऊरः । “धुनोतेः स्तुट् च ।” इत्युज्ज्वलदत्तोक्त्या स्तुट् ।) क्षुपविशेषः । धुतुरा । इति भाषा । तत्पर्य्यायः । उन्मत्तः २ कितवः ३ धूर्त्तः ४ कनकाह्वयः ५ मातुलः ६ मदनः ७ । इत्यमरः । २ । ४ । ७७ ॥ धत्तूरः ८ । इति हेमचन्द्रः ॥ शठः ९ मातुलकः १० श्यामः ११ शिवशेखरः १२ खर्ज्जूघ्नः १३ काह- लापुष्पः १४ खलः १५ कण्टफलः १६ मोहनः १७ कृलभः १८ मत्तः १९ शैवः २० । इति राजनिर्घण्टः ॥ देविका २१ तूरी २२ महा- मोही २३ शिवप्रियः २४ धुस्तुरः २५ धुत्तुरः २६ । इति शब्दरत्नावली ॥ अस्य गुणाः ॥ मदवर्णाग्निवातकारित्वम् । ज्वरकुष्ठयूकालिक्षा- व्रणश्लेष्मकण्डूकृमिविषनाशित्वम् । कषायत्वम् । मधुरत्वम् । तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । गुरुत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥ कटुत्वम् । कान्तिकारि- त्वम् । त्वग्दोषखर्ज्जूभ्रमनाशित्वञ्च । इति राज- निर्घण्टः ॥ मूर्च्छाकारित्वम् । वह्निपित्तनाशि- त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥ (उपविषविशेषो- ऽयम् । तद्यथा, -- “अर्कक्षीरं स्नुहीक्षीरं तथैव कालहारिका । करवीरकधुस्तूरौ पञ्च चोपविषाणि तत् ॥ अर्कक्षीरं स्नुहीक्षीरं लाङ्गलीकरवीरकम् । गुञ्जाहिफेनधुस्तूरौ सप्तोपविषजातयः ॥” इति वैद्यकभैषज्यधन्वन्तरिग्रन्थे विषाधिकारे ॥)

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

धुस्तूर¦ m. (-रः) Thorn apple, (Datura fastuosa:) E. धूष् to make hand- some, affix क्विप्, तूर् to be mischievous, affix क; elegant but deleteri- ous: the vowels are also both made short, as धुस्तुर, or both remain long, as in धूस्तूर also written धुत्तूर | [Page371-b+ 60]