धेनुकः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

धेनुकः, पुं, (धेनुरिव प्रतिकृतिः । “इवे प्रति- कृतौ ।” ५ । ३ । ९६ । इति कन् ।) असुर- विशेषः । स बलरामेण हतः । इति श्रीभागवते १५ अध्यायः ॥ (अयन्तु गर्द्दभरूपी गोवर्द्धन स्योत्तरपार्श्वस्थतालवनवासी । यथा, हरिवशे । ६९ । २ -- २३ । “आजग्मतुस्तौ सहितौ गोधनैः सहगामिनौ । गिरिं गोवर्द्धनं रम्यं वसुदेवसुतायुभौ ॥ गोवर्द्धनस्योत्तरतो यमुनातीरमाश्रितम् । “सुप्तां स्त्रियं समालिङ्ग्य स्वयं सुप्तो रमेत् पुनः । लघुलिङ्ग चालयेद्यो बन्धोऽयं धेनुकः स्मृतः ॥” इति रतिमञ्जरी ॥ (अपरविधलक्षणं यथा, -- “न्यस्तहस्तयुगला निजे पदे योषिदेति कटिरूढवल्लभा । अग्रतो यदि शनैरधोमुखी धेनुकं वृषवदुन्नते प्रिये ! ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

धेनुकः [dhēnukḥ], 1 N. of a demon killed by Balarāma. दारुणो धेनुको नाम दैत्यो गर्दभरूपवान् Hariv.

A mode of sexual enjoyment; see धैनुक -Comp. -सूदनः an epithet of Balarāma.