धैर्य्यम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

धैर्य्यम्, क्ली, (धीरस्य भावः कर्म्म वा । धीर + व्यञ् ।) धीरता । धीरस्य भाव इत्यर्थे ष्ण्य- प्रत्ययः ॥ तस्य लक्षणं यथा, -- “स्थिरचित्तोन्नतिर्या तु तद्धैर्य्यमिति कीर्त्त्यते ॥” इत्युज्ज्वलनीलमणिः ॥ (इदं नायकसत्त्वजगुणानामन्यतमः । यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । ५८ । “शोभा विलासो माधुर्य्यं गाम्भीर्य्यं धैर्य्यतेजसी । ललितौदार्य्यमित्यष्टौ सत्त्वजाः पौरुषा गुणाः ॥” तल्लक्षणं यथा, तत्रैव । ३ । ६३ । “व्यवसायादचलनं धैर्य्यं विघ्ने महत्यपि ॥” उदाहरणं यथा, -- “श्रुताप्सरोगीतिरपि क्षणेऽस्मिन् हरः प्रसङ्ख्यानपरो बभूव । व्यात्मे श्वराणां न हि जातु विघ्नाः समाधिभेदप्रभवो भवन्ति ॥”)